Những thông tin cần biết về công ty đại chúng 

Công ty đại chúng là gì?

Công ty đại chúng (Public Companies hay public corporation) là những công ty phát hành cổ phiếu công khai ra công chúng để thực hiện huy động vốn rộng rãi từ các nhà đầu tư riêng lẻ. Sau khi trở thành công ty đại chúng sẽ có nhiều người tham gia vào việc hoạt động của công ty dưới tư cách là cổ đông chính thức. Vì thế, khi trở thành công ty đại chúng sẽ phải xác định tính công khai, minh bạch và việc quản lý sẽ không còn là trong nội bộ của hội đồng quản trị công ty từ trước đó. 

Đặc điểm của công ty đại chúng

Luật chứng khoán năm 2006 đã đưa ra những quy định cụ thể về đặc điểm của các công ty đại chúng là công ty cổ phần thuộc một trong ba loại hình sau đây:

• Công ty đã thực hiện chào bán cổ phiếu ra công chúng;
• Công ty có cổ phiếu được niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán hoặc Trung tâm giao dịch chứng khoán;
• Công ty có cổ phiếu được ít nhất một trăm nhà đầu tư sở hữu, không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp và có vốn điều lệ đã góp từ mười tỉ đồng Việt Nam trở lên.

Quy định chung về công ty đại chúng

Trong Luật chứng khoán năm 2006 cũng đã đưa ra những quy định chi tiết về quyền và nghĩa vụ của các công ty đại chúng như sau:

Quyền và nghĩa vụ của công ty đại chúng

1. Công ty đại chúng có các quyền theo quy định của Luật doanh nghiệp và các quy định khác của pháp luật có liên quan.

2. Công ty đại chúng có các nghĩa vụ sau đây:

a) Công bố thông tin theo quy định;

b) Tuân thủ các nguyên tắc quản trị công ty theo quy định;

c) Thực hiện đăng kí, lưu kí chứng khoán tập trung tại Trung tâm lưu kí chứng khoán theo quy định;

d) Các nghĩa vụ khác theo qui định của Luật doanh nghiệp và các quy định khác của pháp luật có liên quan.

Nguyên tắc quản trị công ty

1. Công ty đại chúng phải tuân thủ các quy định của Luật doanh nghiệp về quản trị công ty.

2. Bộ Tài chính quy định cụ thể về quản trị công ty áp dụng đối với công ty đại chúng có cổ phiếu niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán hoặc Trung tâm giao dịch chứng khoán.

Báo cáo về sở hữu của cổ đông lớn

1. Tổ chức, cá nhân trở thành cổ đông lớn của công ty đại chúng phải báo cáo công ty đại chúng, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước và Sở giao dịch chứng khoán hoặc Trung tâm giao dịch chứng khoán nơi cổ phiếu của công ty đại chúng đó được niêm yết trong thời hạn bảy ngày, kể từ ngày trở thành cổ đông lớn.

2. Báo cáo về sở hữu của cổ đông lớn bao gồm các nội dung sau đây:

a) Tên, địa chỉ, ngành, nghề kinh doanh đối với cổ đông lớn là tổ chức; họ tên, tuổi, quốc tịch, nơi cư trú, nghề nghiệp đối với cổ đông lớn là cá nhân;

b) Số lượng và tỉ lệ phần trăm cổ phiếu do tổ chức, cá nhân sở hữu hoặc cùng với tổ chức, cá nhân khác sở hữu trên tổng số cổ phiếu đang lưu hành.

3. Khi có sự thay đổi quan trọng về thông tin nêu trong báo cáo hoặc có thay đổi về số lượng cổ phiếu sở hữu vượt quá một phần trăm số lượng cổ phiếu cùng loại đang lưu hành, thì trong thời hạn bảy ngày kể từ ngày có sự thay đổi trên, cổ đông lớn phải nộp báo cáo sửa đổi, bổ sung cho công ty đại chúng, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước và Sở giao dịch chứng khoán hoặc Trung tâm giao dịch chứng khoán nơi cổ phiếu được niêm yết.

4. Các quy định trên cũng áp dụng đối với nhóm người có liên quan sở hữu từ năm phần trăm trở lên số cổ phiếu có quyền biểu quyết của tổ chức phát hành. 

Ưu và nhược điểm của công ty đại chúng

Để trở thành công ty đại chúng có quyền phát hành cổ phiếu ra thị trường thì các công ty bắt buộc phải đáp ứng được những quy định khắt khe đã được đưa ra trong Luật chứng khoán năm 2006. Vì thế, công ty đại chúng sẽ có những ưu, nhược điểm trong quá trình hoạt động như sau:

Ưu điểm

- Công ty đại chúng sẽ có sự minh bạch, công khai thông tin về hoạt động cũng như doanh thu, lợi nhuận hàng năm. Những thông số này đều được công khai và thông báo trong báo cáo hàng năm. Chính vì thế, các cổ đông có thể hoàn toàn yên tâm khi đầu tư vào những công ty đại chúng, nhất là đối với những nhà đầu tư nhỏ lẻ có nguồn vốn nhỏ lần đầu tham gia thị trường. 

- Trở thành công ty đại chúng sẽ củng cố hình ảnh, uy tín của công ty trên thương trường, tạo nên sự tin tưởng với các đối tác trong quá trình hợp tác, kinh doanh trên thương trường.

Nhược điểm

- Việc chào bán cổ phiếu ra công chúng để trở thành công ty đại chúng sẽ tốn rất nhiều chi phí phát sinh như: chi phí kiểm toán, chi phí bảo lãnh phát hành, chi phí chuẩn bị hồ sơ, giấy tờ để xin phép phát hành, chi phí quảng cáo cho đợt phát hành… Mọi chi phí này doanh nghiệp đều phải chịu trách nhiệm đóng đầy đủ cho các cơ quan liên quan.

- Việc công khai các thông tin ra đại chúng vừa có lợi vừa có hại khi mọi bí thông tin dù là nhỏ nhất cũng sẽ phải để các cổ đông được biết đến. Đôi khi tình trạng này sẽ dẫn tới việc khó quản lý, mất tính ổn định và đôi khi còn mất quyền quản lý vào những cổ đông khác. 

Trở thành công ty đại chúng là mục đích mà nhiều doanh nghiệp hướng đến nhưng không phải công ty nào cũng đáp ứng được các điều kiện khắt khe để làm được việc này. Đồng thời, công ty đại chúng cũng sẽ có những điểm mạnh và yếu mà chủ doanh nghiệp cần phải kiểm soát tình hình thật tốt.