Bùi Kiến Thành là con người đặc biệt. Ông là một trí thức, một doanh nhân, một “ông cố vấn” đầy tài năng. Cuộc đời phong phú, vinh quang nhưng cũng nhiều thăng trầm của ông gắn liền với những biến thiên lớn lao của lịch sử dân tộc trong thế kỷ 20 và đầu 21.
Ông được biết đến là người Việt Nam đầu tiên được đào tạo bài bản về tài chính – ngân hàng tại Mỹ; là đại diện Ngân hàng Quốc gia tại Mỹ trẻ nhất khi mới 26 tuổi; là cố vấn cũng như là bạn vong niên của Tổng thống chế độ cũ MNCH Ngô Đình Diệm và từng là một trong những doanh nhân giàu có nhất miền Nam. Sau khi đất nước thống nhất, ông được mời làm cố vấn cho 4 đời thủ tướng Việt Nam là ông Phạm Hùng, Võ Văn Kiệt, Phan Văn Khải và Nguyễn Tấn Dũng, đồng thời tham gia tư vấn, thúc đẩy các chương trình đổi mới kinh tế, bình thường hóa quan hệ với Mỹ, chương trình HO…
Đặc biệt, ông Bùi Kiến Thành từng có thời gian kinh doanh bất động sản ở Pháp. Ở phạm vi hẹp của bài báo này, chúng tôi chỉ xin giới thiệu đến độc giả một góc nhìn khác về con người tài năng này, về những câu chuyện kinh doanh bất động sản thú vị của ông ở xứ người.
Thưa ông, từ rất trẻ, ông là người Việt Nam đầu tiên được đào tạo về tài chính - ngân hàng tại Mỹ và là đại diện Ngân hàng quốc gia Việt Nam tại New York khi mới 26 tuổi. Quan lộ của ông có thể nói là rộng thênh thang, dễ dàng trở thành một chính khách lớn, nhưng cuối cùng ông lại chọn con đường kinh doanh. Xin hỏi vì sao ông lại quyết định chuyển hướng như vậy?
Tôi cảm thấy mình không nhất thiết phải đi theo con đường công chức, chính trị mới đóng góp cho đất nước được, mà việc kinh doanh cũng góp phần rất lớn cho sự phát triển cho đất nước. Mình cảm thấy đóng góp cho đất nước được vấn đề gì thì mình làm vấn đề đó thôi, không nhất thiết bó hẹp mình ở lĩnh vực nào.
Sau khi tôi học xong ở Columbia (Mỹ) về kinh tế, tài chính, tôi và 5 người nữa lên đường về nước theo đề nghị của một chính khách của chế độ Sài Gòn. Mỗi người được phân công vào một cơ quan, còn tôi làm việc ở bên cạnh ông Ngô Đình Diệm. Tình hình chính trị những năm 1954-1955 ở miền Nam cực kỳ rối ren, nhiều phe phái, tranh giành quyền lực rất khốc liệt.
Ngày 1 tháng 1 năm 1955, Ngân hàng Quốc gia Việt Nam chính thức hoạt động tại số 17 Bến Chương Dương, Sài Gòn. Tôi được phân công về làm việc ở Viện Hối đoái, phụ trách Vụ ngoại hối khu vực đồng Đôla Mỹ.
Cuối năm 1955, tôi được cử đi Mỹ học nâng cao nghiệp vụ về ngân hàng trung ương. Ở đây, tôi được đào tạo cấp cao, bao gồm các lĩnh vực ngân hàng thương mai, ngân hàng đầu tư và ngân hàng trung ương, xuyên qua mọi lĩnh vực của các thể loại ngân hàng.
Riêng về lĩnh vực ngân hàng trung ương, tôi được tập huấn cùng với lãnh đạo cấp cao của Ngân Hàng Trung ương Mỹ - FEDERAL RESERVE BANK OF NEW YORK. Chương trình đào tạo này do Chính phủ Mỹ tổ chức và tài trợ, trong khung khổ hợp tác quốc tế, được mệnh danh là US International Cooperation Administration).
Thời gian ở đây được học, được quan sát nhiều điều mới mẻ, thú vị về bức tranh cũng như cách vận hành của hệ thống tài chính – ngân hàng thế giới. Sau khi kết thúc chương trình, tôi được bổ nhiệm là Đại diện Ngân hàng quốc gia Việt Nam tại New York. Công việc ban đầu là theo dõi việc thực hiện chương trình viện trợ kinh tế Mỹ.
Sau đó, để tổ chức Vụ Thanh tra cho Ngân hàng Quốc gia, nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động của các ngân hàng thương mại, tôi đề nghị Ngân hàng Trung ương Mỹ lên chương trình đào tạo đội ngũ thanh tra cho Ngân hàng Quốc gia Việt Nam ở Sài Gòn và tôi cùng về nước để triển khai thực hiện công việc này.
Khi công việc này đã ổn thỏa, tôi gặp ông Ngô Đình Diệm để xin ra ngoài làm công việc kinh doanh. Lúc tôi xin nghỉ, ông Ngô Đình Diệm cũng hỏi là có vấn đề, vướng mắc gì mà xin nghỉ, sao không tiếp tục làm…, nhưng thấy tôi quyết tâm xin ra thì ông ấy cũng đồng ý.
Và ông bắt đầu sự nghiệp làm kinh tế của mình thế nào?
Khi ra ngoài, tôi được Chủ tịch sáng lập Công ty bảo hiểm AIU (tiền thân của tập đoàn AIG sau này) mời về làm Chủ tịch - Tổng Giám đốc công ty AIU Vietnam.
Lĩnh vực bảo hiểm cũng là lĩnh vực hấp dẫn, quan trọng, vì quản lý một lượng tiền rất lớn và tôi đồng ý về đây và làm Chủ tịch TGD của AIU tại Sài Gòn. Công việc ở đây có nhiều tiến triển tốt và đến năm 1962 thì AIU vươn lên đứng đầu trong các công ty bảo hiểm tại Sài Gòn. Tôi được bầu làm Chủ tịch Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam.
Ngoài bảo hiểm, thời gian đó tôi cũng làm dự án sản xuất pin-ắc quy. Tôi rủ ông Nguyễn Thành Lập và một số doanh nghiệp lớn nhất về phụ tùng ô tô thời đó cùng làm chung. Ông Nguyễn Thành Lập từng học ngân hàng ở Pháp và là người Việt đầu tiên mở ngân hàng giữa rất nhiều ngân hàng của Pháp thời đó.
Doanh nghiệp này có tên VABCO. Nhà máy của chúng tôi đặt tại Khu công nghiệp Biên Hòa. Sản phẩm của chúng tôi khi đó chất lượng rất tốt, thị trường không ai cạnh tranh được.
Vậy hoàn cảnh nào đưa ông đến Pháp và cơ duyên nào đưa ông đến với bất động sản và trở thành một doanh nhân phát triển bất động sản ở đây?
Sau chính biến tháng 11/1963 và việc ông Diệm, ông Nhu bị ám sát, tôi cũng thuộc danh sách những người mà “Hội đồng Quân đội cách mạng” cần bắt sau đảo chính. Và sau đó, tôi cùng với nhiều người khác bị bắt thật.
Thời gian đầu bị giam, ngứa ngáy khó chịu lắm vì rệp, vì nước bẩn, vì ăn uống không đảm bảo, nhưng sau đó tôi cũng được chuyển sang các phòng giam sạch sẽ hơn, được người nhà thăm hàng tuần, gửi sách cho đọc…
Tình hình chính trị thời ông Nguyễn Khánh rất loạn lạc, Chính phủ thay đổi liên tục. Khi ông Trần Văn Hương làm Thủ tướng, ông Nguyễn Xuân Oánh làm Phó Thủ tướng thì tôi được thả, vào khoảng gần Tết năm 1965. Tính đến lúc đó, tôi đi tù gần 15 tháng.
Khi vừa ra tù thì đến tháng 2/1965, ông Phan Huy Quát lên làm Thủ tướng thì vài ngày sau, ông Phạm Ngọc Thảo lại đảo chính, Nguyễn Khánh rời Việt Nam. Lúc đó chính quyền tiếp tục yêu cầu tôi trình diện để nhập ngũ nhưng tôi không đi mà tới chùa Ấn Quang xin tá túc.
Thời gian này, tôi gặp ông Phạm Quang Lộc – một người bạn tù chung phòng thời gian trước. Ông Lộc có quốc tịch Pháp, hỏi tôi có muốn đi Pháp không. Tôi đồng ý! Ông Lộc móc nối với một hãng tàu chuyên chở khách từ Sài Gòn qua Pháp và chúng tôi được giấu trong hầm tàu. Khi ra khỏi hải phận Việt Nam thì mới được lên tàu như bình thường. Tôi sống ở Pháp dưới danh nghĩa tị nạn chính trị.
Mới sang Pháp với vô vàn khó khăn vậy ông đã kinh doanh bất động sản sao?
Chưa đâu. Hồi mới sang tôi có một thời gian ngắn đi buôn bán đồ cổ, cũng khá thú vị nhưng thu nhập không được bao nhiêu. Tôi quen một anh người Pháp, bán đồ cổ. Hàng ngày chúng tôi đến một cái chợ, dịch sang tiếng Việt là chợ “rệp” (con rệp). Ở đó đồ cổ từ các nơi được chở đến và chúng tôi mua; hoặc mua đồ cổ ở các trung tâm đấu giá. Những món đồ có xuất xứ từ Trung Quốc là chính, trong đó có cả đồ thời Lý, Trần của Việt Nam.
Còn về bất động sản, năm 1969, người em Bùi Kiến Quốc của tôi tốt nghiệp đại học, thành kiến trúc sư. Quốc có quen một anh người Pháp là Mauruce Bonin hồi còn tham gia thiết kế Dinh Độc Lập cùng kiến trúc sư Ngô Viết Thụ. 3 người chúng tôi bàn nhau làm bất động sản và đi một vòng xuống miền Nam nước Pháp tìm hiểu thị trường.
Thời điểm đó, thị trường bất động sản ở Pháp đang gặp khủng hoảng. Nhiều dự án bất động sản dở dang, bị ngân hàng siết nợ. Tôi mua lại dự án của những công ty Pháp bị phá sản. Những dự án này có sự tham gia của một số doanh nghiệp trước đó, khi dự án triển khai dở dang thì họ mắc kẹt vốn ở đó khoảng 50-70%.
Tôi mới tìm đến thương lượng với họ rằng “tôi là nhà phát triển dự án mới và tôi có hợp đồng với ngân hàng để tiếp tục dự án này. Nếu dự án thành công tôi sẽ thanh toán tiền tồn đọng cho các anh và các anh tiếp tục thực hiện các công trình cho chúng tôi”.
Khi đó, mọi người đều thấy có lợi ích để tham gia với mình. Ví dụ họ đã đầu tư vào đó mấy chục phần trăm rồi mà đang mắc kẹt, nếu không có mình thì họ có thể mất số tiền đó. Mình vào làm dự án thì họ tiếp tục làm, họ có thể lấy lại được vốn, thậm chí có lãi.
Dự án đầu tiên ông làm ở Pháp là gì? Quy định về việc kinh doanh bất động sản ở Pháp thời điểm đó ra sao, thưa ông?
Tôi bắt đầu ở miền nam nước Pháp chứ không phải Paris, cụ thể là ở thành phố Hyeres bên bờ biển, rất đẹp. Đây là nơi các hoàng gia châu Âu thường tới nghỉ đông. Dự án đầu tiên là Le Bau Rouge, rộng hơn 60.000m2 ngay biển.
Quy định về phát triển dự án bất động sản của Pháp rất chặt chẽ. Với đất nền, mà bây giờ hay gọi là “phân lô bán nền” đó, tôi lập doanh nghiệp, rồi mua một khu đất, thuê kĩ sư làm dự án. Doanh nghiệp bắt buộc phải hoàn thành cơ sở hạ tầng mới được bán.
Ví dụ đường sá thì bề ngang rộng thế nào, lề đường rộng thế nào; rồi ống nước, đường điện, đường điện thoại... theo tiêu chuẩn gì, dây điện không được mắc trên trời mà phải chôn dưới đất, sâu bao nhiêu mét vật liệu gì… Tất cả vấn đề đó đều phải có tiêu chuẩn và chúng tôi phải tuân theo. Hạ tầng được triển khai đến từng lô đất một và đấu nối vào. Với những dự án lớn còn phải xây hồ chứa nước, trạm biến áp, hệ thống nước thải và trung tâm xử lý nước thải.
Pháp luật của họ không cho phép doanh nghiệp bán nền nếu chưa thực hiện các công trình cơ sở hạ tầng. Khi doanh nghiệp hoàn thành hạ tầng, thì cơ quan nhà nước, sở công chính tới kiểm tra, chứng nhận đã thực hiện đầy đủ hạ tầng của khu đất thì mới được bán lấy tiền.
Việc bán bất động sản tất cả đều phải qua công chứng, không viết tay. Tiền đó nộp vào quỹ của văn phòng công chứng chứ doanh nghiệp bán không được cầm tiền. Văn phòng công chứng sẽ kiểm tra xem người bán đã hoàn thành tất cả các điều khoản ghi trong hợp đồng chưa, nếu chuẩn chỉnh rồi thì họ mới được quyền tháo khoán, trả tiền cho công ty phát triển dự án (đơn vị bán hàng).
Chúng tôi chỉ được nhận tiền sau khi tất cả những trách nhiệm đối với bên thứ 3 được hoàn thành, qua sự giám sát của các cơ quan chức năng và công chứng. Do quy định chặt chẽ như vậy nên ít có chuyện thất thoát tiền bạc hoặc giao hàng kém chất lượng. Bởi vì trước khi “hàng” được giao đều đã có cơ quan chức năng kiểm tra.
Thậm chí, các lô đất bán rồi thì 1 năm sau phải có sự kiểm tra lại của những người chủ của lô đất đó. Những người mua đất lập thành một “hội chủ đất” và họ thành lập các ban quản lý như các căn hộ của ta hiện nay. Một năm sau ngày bắt đâu giao đất, họ kiểm tra công trình của mình đúng chuẩn chưa, nếu xuống cấp chỗ nào thì phải khắc phục chỗ đó, trước khi họ tiếp quản công trình.
Đó là đất nền, còn phát triển dự án nhà ở thì lại khác và còn chặt chẽ hơn nữa. Anh không thể làm nhà bán cho ai được nếu không thực hiện đầy đủ các quy định về chất lượng ngôi nhà. Luật của Pháp bắt buộc nhà phát triển phải đảm bảo chất lượng căn hộ trong 10 năm từ ngày hoàn chỉnh ngôi nhà. Nếu trong 10 năm mà người mua nhà phát hiện thấy vấn đề gì về cấu trúc căn nhà như vách nứt, nước thấm, gạch bong… thì đơn vị phát triển nhà phải có trách nhiệm sửa chửa, hoàn thiện. Từ ngữ tiếng Pháp gọi là Garantie Decenale.
Nhưng lỡ như chưa đến 10 năm mà doanh nghiệp đã phá sản thì sao? Thưa ông?
Cũng vì như vậy nên khi đó phải tìm đến công ty bảo hiểm. Nếu không có hợp đồng với công ty bảo hiểm để họ đứng ra để bảo đảm chất lượng cho công trình thì rất khó, hoặc không thể bán nhà. Hợp đồng mua bán nhà phải ghi rõ tên công ty bảo hiểm. Họ yêu cầu phải có bảo hiểm bởi chẳng may trong vài năm doanh nghiệp phá sản thì họ biết kêu ai?
Là nhà phát triển dự án, chúng tôi ký hợp đồng với công ty bảo hiểm, họ bảo đảm chất lượng với người mua, khi xảy ra sự cố thì công ty bảo hiểm phải có trách nhiệm. Do đó, công ty bảo hiểm có bộ phận giám định chất lượng riêng và bộ phận này theo sát tôi từng bước thi công. Nào cốt sắt thế nào, đặt sắt có đúng không, chất lương bê tông có đúng chuẩn hay không, đổ bê tông có đảm bảo hay không, đường ống, dây điện có đạt chuẩn hay không, thợ thi công có đúng kỹ thuật hay không…Nếu không đạt thì họ bắt tháo ra làm lại, rất chi tiết. Nếu đúng tiêu chuẩn rồi thì họ mới cho đổ bê tông. Họ theo sát và kiểm tra chất lượng từng bước chứ không có chuyện để cho tôi đổ bê tông xong mới đến kiểm tra đâu.
Do chặt chẽ như vậy, nên khi giao nhà thì chất lượng rất đảm bảo, không có chuyện như một số công trình ở Việt Nam, mới vào sử dụng một thời gian thì bong gạch, thấm nước hoặc rơi trần… Khi người mua ký hợp đồng và nhận công trình thì hoàn toàn được bảo đảm về chất lượng công trình.
Thị trường bất động sản ở Việt Nam hiện nay đã phát triển so với trước kia rất nhiều, nhưng thẳng thắn mà nói thì nhiều khâu hiện nay vẫn chưa thực hiện nghiêm chỉnh được như của Pháp từ nhiều năm trước.
Những quy định rất chặt chẽ, nhưng nếu mình làm chưa chuẩn thì có thể “quà cáp” để họ “linh động” cho mình hay không?
Ý anh muốn nói là có tiêu cực, hối lộ hay không chứ gì? Thời tôi làm không có chuyện đó đâu. Ở đó không có chuyện mình làm ẩu rồi đưa cho cán bộ kiểm tra một cục tiền bảo ký cho tôi đi. Không có chuyện đó. Họ được đào tạo về phong cách làm việc và luật pháp của họ rất nghiêm. Nếu bị phát hiện có hiện tượng tiêu cực, họ bị xử lý rất nặng, thậm chí bị phạt tù nên không dám làm chuyện đó. Ngoài vấn đề văn hóa công vụ, họ cũng có những công cụ luật pháp chặt chẽ để giám sát vấn đề này để… muốn tiêu cực cũng khó, muốn tiêu cực cũng không dám.
Vì vậy, tôi làm dự án cũng không gặp những khó khăn nào từ phía chính quyền. Không có chuyện ông quan cấp huyện, cấp tỉnh, dù là tỉnh trưởng cũng không có chuyện lạm quyền để sách nhiễu công việc của tôi. Thậm chí nếu họ sách nhiễu, tôi có luật sư của mình có thể kiện họ ra tòa. Khi đó, dù họ là ai họ cũng bị ở tù nếu vi phạm pháp luật. Do đó, tôi làm dự án chỉ gặp khó khăn ở vấn đề kĩ thuật như sụt lún này kia và mình khắc phục cũng đơn giản, chứ không gặp khó khăn gì từ phía chính quyền.
Ông là người nước ngoài làm dự án cũng bình đẳng như họ và không có sự phân biệt gì sao?
Lúc đó tôi không có quốc tịch Pháp nhưng đi làm dự án ở đó cũng như người Pháp thôi, không gặp trở ngại gì. Tôi lập một công ty phát triển dự án, tôi là chủ công ty đó. Công ty này được thành lập dưới hệ thống pháp luật của Pháp thì nó bình đẳng với tất cả các doanh nghiệp của pháp, không vấn đề gì cả.
Xin ông chia sẻ về một số dự án đáng nhớ ông thực hiện thời gian đó?
Tôi nhớ một dự án liên quan đến di tích lịch sử của Pháp, đó là tháp Nữ Hoàng. Sau một số dự án thành công, uy tín của mình cũng tăng lên. Tôi mua được một ngọn đồi mười mấy hec-ta, trên đó có một lâu đài cổ từ thế kỷ 12.
Khi tôi tới, đây là một lâu đài bị đổ nát từ lâu. Lâu đài đã bị đập phá bởi vua nước Pháp Louis XIII, sau khi vị vua này có tranh chấp với các giáo phái. Sau nhiều biến thiên thời cuộc, nó thuộc sở hữu tư nhân của một gia đình. Lúc đó họ đề nghị bán cho tôi và tôi đồng ý.
Tôi đi khảo sát, gặp quan chức thành phố, gặp cơ quan quản lý văn hóa, vì đây là di tích lịch sử nên thuộc quản lý của Bộ Văn hóa. Nếu làm dự án phải được chính quyền địa phương cho phép và Bộ Văn hóa đồng ý. Tôi thuê kiến trúc sư, trực thuộc Bộ Văn hoá, làm một dự án đáp ứng đủ yêu cầu và trình các cơ quan liên quan và được phê duyệt.
Lưu ý là kiến trúc sư trực thuộc Bộ Văn hóa Pháp được phép làm tư vấn kiến trúc trong các dư án nhạy cảm để bảo tồn giá trị văn hóa kiến trúc cổ, chứ không hề có tiêu cực.
Tôi chia lô để bán nền và khoanh lại 5.000 m2 cùng với di tích của lâu đài cổ tôi chuyển giao, tức là biếu cho thành phố làm khu du lịch lịch sử.
Khu vực lâu đài cổ này không đủ nước cung cấp cho cộng đồng dân cư tiềm năng, tôi phải làm một cái bồn chứa nước khoảng 500m3 ở trên đồi và bơm nước lên, cũng khá tốn kém. Giá đất ở đây hiện nay rất cao, nhiều người mua đất của tôi trở nên rất giàu từ đó.
Còn tháp Nữ Hoàng đứng chơi vơi trên một ngọn đồi, ở độ cao gần 200m, phải trùng tu lại theo kiến trúc thế kỷ 12, các thợ chuyên trách phải nhặt từng viên đá cũ, rơi ra từ các bức tường thành đổ nát để rắp lại, dưới sư hướng dẫn và kiểm soát của kiến trúc sư đặc trách từ Bộ Văn hóa. Sau khoảng 2 năm thì dự án này hoàn thành, tôi mua thêm một khu đất rộng 3.000m2 để làm một khu vườn nhìn ra biển, rất thanh thản. Tôi ở trong ngôi tháp cổ đó khoảng 9 năm, để nghỉ ngơi sau giờ làm việc và kết hợp thiền định.
Sau khi tôi về đây được mười mấy năm thì giao lại cho con trai tôi quản lý dự án đó, nhưng con tôi thường trú ở Paris và không thích di chuyển xa nên đã bán đi.
Một doanh nhân thành đạt, tuổi cũng khá trẻ của thế kỷ 20 lại sống trong một lâu đài ở thế kỷ thứ 12 tận nhiều năm và còn thiền định? Hồi nhỏ ông học Nho giáo, văn hóa phương Đông, lớn lên học trường dòng, học về kinh tế tài chính, sau lại đến với đạo Phật. Vậy ông bén duyên với Phật giáo thế nào?
Tất cả cũng là nhân duyên. Khi tôi bị giam 15 tháng ở tù, tôi có cơ duyên và nhiều thời gian hơn để tiếp cận Phật pháp. Trước đó, như anh biết, công việc của tôi rất bận rộn vì làm việc với những nhân vật cấp cao, những chuyện “quốc gia đại sự” trong bối cảnh chính trị phức tạp thì không có nhiều thời gian để nghĩ tới vấn đề khác. Thời gian trong tù thảnh thơi hơn để tôi tìm hiểu những vấn đề này. Cũng nhờ đó, tâm trạng tôi trong tù cũng khá bình thản, không bi quan hay suy sụp gì cả.
Trong tù. tôi nghe một người bạn tù đọc Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh thì chưa hiểu nhưng cảm thấy rất hay, thấy như một luồng điện chạy qua người mình, rất diệu huyền. Từ đó mình nghiên cứu thêm nhiều hơn về Phật giáo. Sách thì có người nhà gửi vào.
Trước đó nữa thì hồi năm 1963, sau chính biến thì quân đội lùng bắt tôi, tôi cũng trốn vào chùa Ấn Quang và ở cùng các cao tăng Phật giáo như tôi kể ở trên đó, tôi học hỏi được rất nhiều.
Sau này sang Pháp, tôi cũng có cơ duyên gặp được thầy để chỉ bảo nhiều vấn đề đạo pháp, từ Phật giáo, Đạo Lão, rồi Đạo Tiên, tức đạo từ các vị Bát Tiên như Lữ Động Tân, Hán Chung Ly… đó.
Khi ở tháp, tôi học cách để tịnh tâm, học được phương pháp thiền. Thiền ở đây không phải gõ mõ tụng kinh đâu, mà “thiền” để đi tới chỗ “định”. Đức Phật ngồi 49 ngày dưới gốc bồ đề để thiền, rồi từ thiền đi đến định, khi “định” rồi đi tới “huệ”… Ngồi thiền vài tiếng, thân thể nhẹ bẫng như mây, chỉ còn tinh thần thôi. Cơ thể mình cảm thấy khỏe, tinh thần mình cũng minh mẫn.
Tên của tôi là Bùi Kiến Thành là do ông nội đặt trích từ câu “kiến tánh thành Phật” trong kinh pháp bảo đàn của Lục tổ Huệ Năng. Sau này, chú tôi là nhà thơ Bùi Giáng viết tặng bài thơ, ngụ ý của chú là chân tâm Phật thánh luôn trong con người mình. Nó bị lu mờ vì thế sự thì cuối cùng mình trở lại chân tâm ban sơ ở trong “kiến tánh thành Phật”. Nếu không thấy chân tâm thì bị lưu lạc trong cõi ta bà. Mình kiến tánh nhận thấy được mình trở về chân tâm Phật tính, trở về nguồn. Lưu lạc đâu đâu thì cũng trở về cội nguồn đất nước, với Phật tính.
Từ khi mình học hỏi, thấm nhuần đạo pháp thì tầm nhìn với công việc cũng khác, vì có đường lối cho mình hành xử trong cuộc đời ở mọi lĩnh vực. Dù có hoạt động gì cũng không phải vì tư lợi của mình mà theo tinh thần Bát Chánh Đạo, “phàm sở hữu tướng giai thi hư vọng”.
Ông ở một mình trong tháp thời gian dài như vậy, vậy sinh hoạt của ông thế nào? Những khi ốm đau ông xử lý ra sao?
Tôi là người ăn chay trường suốt mấy chục năm, việc ăn uống cũng rất đơn giản nên việc ở tháp một mình cũng không vấn đề gì. Tôi cũng không thuê người nấu ăn mà tự mình đi chợ nấu ăn, khá đơn giản.
Tôi cũng may mắn, ăn uống điều độ và tập dưỡng sinh mỗi ngày, mỗi đêm tôi tập thiền nên sức khỏe rất tốt, tôi không bị ốm.
Mỗi ngày tôi ở miền Nam nước Pháp một mình, còn gia đình tôi ở Paris. Tối chủ nhật tôi đi xe lửa từ Paris về miền Nam, còn thứ 6 tôi lại từ miền Nam trở về với gia đình. Quãng đường hơn 1.000km tôi đi như vậy trong suốt cả chục năm trời.
Kinh doanh nơi đất khách quê người, ông gặp thất bại dự án nào chưa?
Thực ra có thể nói tôi chưa từng thất bại khi kinh doanh bất động sản ở đây. Tôi là người thích tìm ra giải pháp để khắc phục khó khăn. Tôi kể anh nghe, tôi có mua lại một dự án bên bờ biển, hơn 60.000m2, cực đẹp. Khu đất đó nằm giữa một bên là vườn hoa của người dân, một bên là khu rừng do Nhà nước quản lý.
Vấn đề khó khăn khiến rất nhiều doanh nghiệp trước đó đến rồi phải bỏ đi. Lý do là vườn hoa của người dân ở đó thì không có cách nào làm đường qua được, vì làm đường phải theo tiêu chuẩn, ví dụ 8m chiều ngang chẳng hạn, thì không thể làm đường xuyên qua vườn hoa của họ được, hỏng hết.
Tuy nhiên, khi tôi đến xem thì tôi hỏi mua khu đất. Khi đó nhiều người gàn rằng “anh mua khu đất này làm gì, có làm được đường đi vào đâu mà mua làm dự án”. Lúc đó tôi chỉ cười thôi, vì mình đã có phương án trong đầu mình rồi.
Tôi đi tham khảo khu rừng kế bên thì phát hiện ra từ chỗ khu đất của tôi đến tỉnh lộ chỉ khoảng 1km. Tôi phải làm con đường từ khu đất ra tỉnh lộ theo tiêu chuẩn nhà nước thì sẽ khơi thông được cả dự án. Vậy làm sao để có đường? Tôi đến gặp thị trưởng thành phố kế bên và nói rằng khu rừng này không có con đường nào để cứu hỏa, khi hỏa hoạn thì cả khu rừng cháy rụi hết. Tôi sẽ làm con đường này cho quý vị. Tôi sẽ thuê sở giao thông của tỉnh để thực hiện dự án này và các vị giám sát thi công. Họ họp bàn xong thì họ đồng ý.
Ông nhạy bén quá! Dự án này sau này phát triển thế nào?
Mình phải có sự sáng tạo, chứ không phải đứng trước khó khăn, thấy khu đất bị kẹt chỗ này chỗ kia thì mình bỏ đi. Mình phải tìm giải pháp. Nhiều người trước đó đã bỏ đi, còn mình nhìn thấy có thể giải quyết được thì mình thực hiện thôi.
Dư án này sau này tôi thực hiện, bây giờ trở thành một địa điểm du lịch nổi tiếng của cả nước Pháp và châu Âu. Khu đất đó đẹp hàng đầu của tỉnh VAR nước Pháp mà bị tắc, tôi đã khơi thông được nó. Đây là khu du lịch rất cao cấp, mỗi căn biệt thự ở đó có giá vài triệu đô la, rất đắt đỏ.
Sau này, khi các ngân hàng họ thấy mình làm hiệu quả, cứu vãn được nhiều dự án đổ vỡ thì họ mời gọi mình làm thêm dự án này, dự án kia. Tôi tiếp tục làm nhưng từ những năm 1980 trở đi, tôi không quan tâm nhiều đến vấn đề kinh doanh, mà quan tâm đến việc làm sao để đổi mới, phát triển đất nước Việt Nam mình.
Xin cảm ơn ông!
