Thực trạng phát triển công nghệ số ngân hàng tại Việt Nam 

Từ những kinh nghiệm chuyển đổi số của các quốc gia đi trước trên thế giới, vấn đề quan trọng đặt ra cho hệ thống ngân hàng Việt Nam, áp dụng các công nghệ số ngân hàng cần phải nhận định kỹ tình hình của đất nước, của doanh nghiệp để có hướng phát triển đúng đắn, góp phần cho sự phát triển chung của doanh nghiệp và kinh tế quốc gia.

Thực trạng công nghệ số ngân hàng hiện nay ở Việt Nam

Quyết định 149/ QĐ - TTg về việc phê duyệt “Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” của Thủ tướng Chính phủ cho thấy việc áp dụng công nghệ số ngân hàng đã mở ra một cơ hội lớn để ngành Ngân hàng có tiếp cận với các khách hàng đại chúng, cung cấp các giải pháp tài chính tiện ích và tiết kiệm chi phí và thời gian. 

Theo đó, Ngân hàng nhà nước cũng đã ban hành nhiều quyết định pháp lý nhằm tạo điều kiện cho sự phát triển của các công nghệ số như phát triển ngân hàng điện tử, thanh toán điện tử.

Các chủ trương, chính sách của ngân hàng nhà nước 

Ngân hàng nhà nước đã ban hành các quyết định pháp lý trong việc tạo điều kiện cho sự phát triển của thanh toán điện tử. Cụ thể kể đến như tham mưu, trình ban hành về Nghị định 101/2012/ NĐ - CP của Chính phủ đối với vấn đề thanh toán không dùng tiền mặt, cùng với một loạt các thông tư hướng dẫn về nghiệp vụ trong mở thẻ ngân hàng, hoạt động của trung gian thanh toán gồm ví điện tử, cổng thanh toán…

Thông tư về đảm bảo sự an toàn, bảo mật trong các giao dịch của ngân hàng điện tử và thanh toán điện tử. Trong đó, quy định quản lý sử dụng dịch vụ Điện toán đám mây trong lĩnh vực ngân hàng. Bên cạnh đó, ngân hàng nhà nước còn tích cực thúc đẩy hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp, hỗ trợ phát triển cho các công ty Fintech. 

Ngân hàng nhà nước thực hiện nâng cấp, hoàn thiện Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng, chỉ đạo trong việc xây dựng Hệ thống tự động thanh toán bù trừ tự động phục vụ cho những giao dịch bán lẻ ACH hoạt động 247, xử lý thanh toán tức thời trong thời gian thực, ban hành một số tiêu chuẩn về thanh toán qua QR code, các tiêu chuẩn thẻ chip nhằm tăng cường khả năng kết nối, xử lý liên thông giữa các ứng dụng thanh toán, trung gian thanh toán và phục vụ thanh toán một cách an toàn, tiện ích được tích hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành trong các lĩnh vực khác nhau như thương mại, dịch vụ công (y tế, giáo dục..), giao thông. 

Thực trạng ứng dụng công nghệ của hệ thống ngân hàng Việt Nam 

Từ khảo sát của Viện Chiến lược Ngân hàng Nhà nước, có đến 96% ngân hàng tham gia khảo sát đã và đang xây dựng chiến lược phát triển của mình dựa trên các công nghệ 4.0, trong đó, có 92% ngân hàng đã xây dựng chiến lược, phát triển ứng dụng dịch vụ trên internet và mobile, có 48% chiến lược về tự động hoá và 16% là đang chú ý đến chiến lược IoT - Internet of Thing.

Bên cạnh đó, cũng có 100% ngân hàng có kế hoạch mở rộng hợp tác với những công ty công nghệ Fintech nhằm cung ứng các sản phẩm dịch vụ về ngân hàng liên quan đến những lĩnh vực như Thanh toán (92%), các dịch vụ ngân hàng số (76%), Big Data (68%), công nghệ số Blockchain (16%).

Có nhiều ngân hàng trong nước hiện nay đã ứng dụng thành công các thành tựu công nghệ của cách mạng công nghiệp 4.0 như Trí tuệ nhân tạo AI, phân tích dữ liệu tiên tiến Advanced Analytics, Công nghệ học máy Machine Learning, Tư vấn tự động Chatbot và công nghệ Blockchain - Chuỗi khối vào các hoạt động nghiệp vụ cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, mang lại những trải nghiệm mới cho khách hàng. 

Các dịch vụ ngân hàng tự động, các ứng dụng ngân hàng và thanh số được nhiều ngân hàng nghiên cứu, triển khai, điển hình như Ứng dụng ngân hàng số YoLo/Timo của VPBank, hệ thống ngân hàng tự động Livebank của TPBank, hay chi nhánh số ATM OPBA của Nam Á Bank, bên cạnh đó các ngân hàng MB, Việt Á… đang ứng dụng AI, Machine Learning, Chatbot để hỗ trợ và tư vấn khách hàng 24/7.

Các ngân hàng cũng xây dựng kho dữ liệu, xây dựng hạ tầng số tập trung cho phép chia sẽ, tích hợp tạo hệ sinh thái số trải rộng ở nhiều ngành nghề, lĩnh vực như Hệ sinh thái Mobile Banking kết nối với các dịch vụ công, viễn thông, điện lực, y tế.. trên di động để khách hàng thuận tiện hơn so với việc giao dịch truyền thống tại ngân hàng. 

Cơ hội và thách thức trong chuyển đổi công nghệ số ngân hàng 

Chuyển đổi số mang đến cho chính các doanh nghiệp ngân hàng cũng như người sử dụng có những tiện ích, tiết kiệm được nhiều thời gian và chi phí cho các hoạt động. Bên cạnh đó, còn góp phần đưa đất nước phát triển, hội nhập kịp thời với sự phát triển của thế giới.

Tuy nhiên, để áp dụng và chuyển đổi số ngân hàng thành công không phải là việc đơn giản, đòi hỏi phải có sự chung tay của Chính phủ và Ngân hàng nhà nước có những chính sách hỗ trợ, giúp cho các ngân hàng có đường lối phát triển đúng đắn và hiệu quả. 

Cơ hội 

Thực hiện phát triển và ứng dụng các công nghệ số trong lĩnh vực ngân hàng mang lại những cơ hội phát triển mạnh mẽ cho các doanh nghiệp Việt Nam:

• Nắm bắt kịp thời các xu hướng về công nghệ ngân hàng của thế giới. Những tiến bộ của cách mạng công nghệ số 4.0 và các cuộc cách mạng trước sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho ngân hàng Việt Nam có cơ hội đón đầu, thu hút vốn đầu tư, tiếp cận đến thị trường quốc tế cũng như đổi mới về công nghệ, gia tăng lợi thế cạnh tranh, bắt nhịp xu thế về công nghệ để xây dựng sản phẩm dịch vụ mở rộng thị trường. 
• Đưa ra các cải tiến quản trị điều hành, việc ứng dụng công nghệ trong công tác quản lý giúp tiết kiệm chi phí về quản lý, đầu tư chi nhánh truyền thống. Phát triển thêm nhiều sản phẩm dịch vụ dựa trên nền tảng công nghệ 4.0 để mở rộng phạm vi tiếp cận khách hàng hơn. 
• Việc ứng dụng công nghệ mới sẽ tạo bước đột phá trong việc triển khai các dịch vụ ngân hàng mới hiện đại, đáp ứng tối đa các nhu cầu đa dạng của khách hàng. Xu hướng áp dụng công nghệ Trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu còn giúp gia tăng trải nghiệm người dùng, cung cấp những sản phẩm ngân hàng mang tính cá nhân hoá cao đến với người dùng vào đúng thời điểm, đúng nhu cầu. 

Thách thức

Thực hiện chuyển đổi số ngân hàng bên cạnh các cơ hội lớn, đầy tiềm năng thì còn có những thách thức lớn đối với hệ thống các ngân hàng nói riêng và nền kinh tế nước nhà nói chung. 

• Về cơ chế chính sách: Các ngân hàng trong nước hiện chưa xây dựng những khuôn khổ pháp lý chung trong việc chia sẽ dữ liệu, liên thông dữ liệu giữa các tổ chức liên kết và khách hàng. Hiện cũng chưa có một tiêu chuẩn chung, một hướng dẫn chung để các tổ chức có thể áp dụng, thực hành và đối chiếu. 
• Về nhân sự: Ngành ngân hàng đang đối mặt với sự thiếu hụt các nhân sự tài năng, chuyên sâu về công nghệ mới như Big Data, AI, Blockchain, Data Analytics… Các chương trình học hiện tại cũng chưa mở rộng phạm vi đào tạo, đáp ứng về chương trình học này. 
• Về an ninh và an toàn trong bảo mật: Sự gia tăng của các tội phạm công nghệ cao trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng đang ngày càng gia tăng về chất lượng lẫn số lượng đã gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. 

Phát triển công nghệ số ngân hàng gắn với quá trình phát triển chung của đất nước trong thời kỳ hiện nay là vấn đề cấp thiết, bắt buộc các doanh nghiệp trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng phải chuyển đổi để hội nhập nếu không sẽ nhanh chóng bị tụt hậu và khai trừ. Việc áp dụng công nghệ số tuy có những bước tiến lớn, mang đến cơ hội lớn cho các doanh nghiệp nhưng bên cạnh đó, nó cũng chứa đựng nhiều thách thức lớn có thể gây ảnh hưởng đến nền kinh tế chung của đất nước.