Eo hẹp nguồn cung nhà ở cho người lao động

Vẫn còn 7 triệu lao động chưa có nhà riêng

Theo Đại Đoàn kết, ông Lê Văn Nghĩa - Trưởng ban Quản lý dự án Thiết chế công đoàn của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã nêu ra thực trạng này tại Hội nghị kêu gọi đầu tư lĩnh vực nhà ở xã hội tỉnh Bình Phước năm 2022. Hiện tại đang có gần 7 triệu người lao động làm việc tại 370 khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất trên toàn quốc có nhu cầu an cư, lạc nghiệp.

Tỷ lệ nhà ở dành cho công nhân làm việc tại các KCN thực tế chỉ đáp ứng khoảng hơn 30% nhu cầu. Số đông công nhân, lao động nhập cư hiện phải thuê nhà trọ dân sinh với các điều kiện về sinh hoạt, môi trường không đảm bảo. Điều này cũng ảnh hưởng tới chính năng suất, chất lượng lao động.

Thời gian qua, các nhà quản lý cũng có nhiều động thái phát triển phân khúc nhà ở xã hội để sớm có thêm nguồn cung phục vụ nhu cầu người lao động, tuy nhiên vẫn chưa thể đáp ứng đa số. 

Báo cáo của Bộ Xây dựng về nguồn cung phân khúc nhà ở xã hội chỉ ra rằng, cho tới thời điểm hiện tại, cả nước đã có 122 dự án với quy mô 54,400 căn hộ; Đồng thời tiếp tục triển khai thêm 119 dự án đạt quy mô xây dựng khoảng 154.000 căn hộ. Nhưng tới nay những dự án này mới chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu nhà ở xã hội cho công nhân toàn quốc.

Phát triển nhà ở xã hội được xác định là mục tiêu quan trọng từ nhiều năm nay. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế lại không theo kỳ vọng. Nguồn cung nhà ở cho người lao động vẫn thiếu rất nhiều.

Ông Nguyễn Thanh Nghị - Bộ trưởng Bộ Xây dựng nêu nguyên nhân, các chính sách ưu đãi cho nhà phát triển dự án nhà ở xã hội nhà ở công nhân vẫn chưa đủ hấp dẫn, không thực chất hay thu hút và khuyến khích chủ đầu tư. Quá trình triển khai những chính sách về nhà ở xã hội đã bộc lộ một số khuyết điểm, hạn chế cần phải khắc phục.

Cụ thể là trình tự thủ tục đầu tư xây dựng, mua - bán nhà ở xã hội vẫn phức tạp, kéo dài hơn cả các dự án thương mại. Chẳng hạn, dự án NOXH được miễn tiền sử dụng đất nhưng lại phải thực hiện thủ tục tính tiền sử dụng đất để được miễn; Chủ đầu tư dự án NOXH được miễn tiền sử dụng đất trong phạm vi dự án (gồm cả phần kinh doanh nhà ở thương mại) theo pháp luật về nhà ở. Nhưng theo pháp luật về đất đai, chủ đầu tư khi bán nhà phải nộp lại số tiền sử dụng đất được miễn.

Việc xác định giá trước khi bán, cho thuê hay thuê mua với loại hình NOXH đầu tư xây dựng bằng vốn ngoài ngân sách thì cần cơ quan Nhà nước cấp tỉnh thẩm định, điều này khiến thời gian kéo dài, gây tốn kém cho doanh nghiệp…

Theo Bộ Xây dựng, chính quyền nhiều địa phương chưa thực sự quan tâm tới việc phát triển NOXH, nhà ở công nhân, lao động khu công nghiệp; Chưa có các chỉ tiêu phát triển phân khúc này, nhất là chỉ tiêu phát triển NOXH khu vực đô thị, nhà ở công nhân vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm và trong vòng 5 năm tới. 

Một vấn đề lớn khác còn tồn tại là quỹ đất. Vẫn còn thực trạng chủ đầu tư chưa thực hiện nghiêm túc theo quy định dành 20% quỹ đất trong dự án nhà ở thương mại để phát triển NOXH. Điều này khiến cho quỹ đất sạch thiếu hụt, không đủ để triển khai các dự án NOXH.

Nhiều doanh nghiệp bất động sản thừa nhận, họ ngại đầu tư vào phân khúc này vì nhiều khâu thủ tục, trong khi lợi nhuận thu về không thể bằng nhà ở thương mại. Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP. Hồ Chí Minh cho hay, doanh nghiệp hiện nay vướng nhiều quy định, thủ tục từ việc xác định giá bán, tiền sử dụng đất tới chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng bằng, cấp phép dự án…

Làm cách nào để gỡ khó?

Nhiều chuyên gia nhận định, để giải được bài toán NOXH sẽ góp phần gia tăng nguồn cung cho phân khúc này. Từ đó sẽ giúp giải bớt "cơn khát" nhà ở cho khoảng 7 triệu công nhân, lao động tại các khu công nghiệp hiện nay.

Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết, hiện nay các khu công nghiệp, khu chế xuất chỉ được ghi nhận khoảng 5% số công nhân được thuê nhà trọ do các doanh nghiệp sử dụng lao động, chính quyền hoặc các tổ chức đoàn thể xây dựng. Còn lại đều phải thuê chỗ ở tại những khu nhà trọ dân sinh, rất tạm bợ.

Đáng chú ý, hiện nay khoảng 95% lao động ngoại tỉnh đang làm việc tại những khu công nghiệp tập trung trên toàn quốc phải thuê nhà trọ tư nhân. Tuy nhiên những phòng trọ kiểu này khá chật hẹp, diện tích trung bình chỉ khoảng 3 - 4m2/người, không đáp ứng được những điều kiện về an ninh, vệ sinh, điện nước chập chờn, môi trường sinh hoạt nhếch nhác gây ảnh hưởng tới sức khỏe, tinh thần và năng suất người lao động.

Giới chuyên gia cho rằng, để thực hiện chủ chương phát triển kinh tế - xã hội phải gắn với việc giải quyết các vấn đề xã hội. Vì vậy, khi phê duyệt những dự án khu công nghiệp, khu chế xuất thì buộc phải dành quỹ đất phù hợp để xây dựng nhà ở cho công nhân cùng những công trình hạ tầng thích hợp. 

Song cần phải có chính sách ưu đãi từ Nhà nước dành cho các doanh nghiệp đầu tư xây dựng NOXH cho người lao động tại các khu công nghiệp. Nhà nước cũng phải tạo thêm điều kiện về việc tiếp cận quỹ đất, có nhiều ưu đãi hoen về tiền sử dụng đất, vay vốn, miễn giảm thuế, hỗ trợ hạ tầng, đơn giản hóa thủ tục…

Phó chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam - Ông Nguyễn Mạnh Hà nhấn mạnh: "Khi có thể tham gia vào dự án sớm và thu hồi lại vốn trong thời gian ngắn thì việc thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư xây dựng NOXH sẽ đơn giản hơn".