​Có nên sản xuất hay làm gạch từ đất đồi không? Lý giải nguyên nhân

Thực trạng của làm gạch từ đất đồi

Trước tiên phải nói rằng, gạch đất sét nung là một loại vật liệu xây dựng đã được cha ông ta sử dụng từ hàng trăm năm nay và không ai có thể phủ nhận các đặc tính ưu việt của nó như tính chống thấm nước, cách âm, cách nhiệt và bền đẹp.

Tuy nhiên, gạch đất sét nung được sản xuất từ nguyên liệu đất sét khai thác từ đất trồng lúa, nếu chỉ sử dụng gạch đất sét nung sẽ làm giảm diện tích đất canh tác, sẽ ảnh hưởng tới an ninh lương thực, thêm vào đó, quá trình sản xuất gạch đất sét nung sẽ cần phải sử dụng than là loại khoáng sản không tái tạo và khi nung sẽ gây ra ô nhiễm môi trường.

Với địa hình nước ta 2/3 diện tích là đất tự nhiên là đối núi, ngành sản xuất gạch nung được biết đến là ngành công nghiệp phát triển từ lâu đời và chiếm tỷ trọng không nhỏ trong cơ cấu ngành sản xuất vật liệu xây dựng của nước ta.

Tuy nhiên, xuất phát từ nhu cầu sử dụng gạch nung cho các công trình liên tục tăng trong các năm gần đây đã khiến đất sét – nguyên liệu chính để làm gạch nung đang trở nên khan hiếm, gây ảnh hưởng không nhỏ tới các vấn đề về kinh tế, xã hội và môi trường.

Từ tình hình thực tế này, với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, hiện nay, không ít xí nghiệp, công ty đã bắt đầu dùng đất đồi để làm nguyên liệu thay thế cho đất sét với dây chuyền sản xuất hiện đại từ 100% đất đồi.

Vì vậy, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định 567/QĐ-TTg ngày 28/4/2010 về việc phê duyệt Chương trình phát triển vật liệu xây không nung tới năm 2020. Mục tiêu nhằm để phát triển sản xuất và sử dụng vật liệu xây không nung thay thế gạch nung đạt tỷ lệ: 20-25% vào năm 2015, 30-40% năm 2020.

Như vậy, song song việc sản xuất sản xuất vật liệu xây không nung vẫn cần tiếp tục sản xuất vật liệu đất nung để đảm bảo có đủ vật liệu xây cung cấp cho thị trường.

Hiện nay, trên thị trường đã phát triển công nghệ mới sản xuất gạch đất nung từ đất đồi và đất bãi ven sông, hoàn toàn không dùng đất sét (đất ruộng) mà vẫn đảm bảo được chất lượng như gạch đất sét nung, thậm chí một số chỉ tiêu còn cao hơn, mà giảm được chi phí năng lượng, giá thành thấp hơn nhiều so với gạch từ đất sét nung. Đây là  một điều đáng mừng. 

Hơn nữa, cũng nên hiểu rằng gạch đất nung chỉ song hành với vật liệu xây không nung theo tỷ lệ nhất định chứ không bao giờ bị thay thế hoàn toàn, mà nó chỉ được sử dụng cho các công trình cao cấp cần xây tường không trát để tạo sự phong phú về thẩm mỹ hay dùng để ốp, lát và trang trí kiến trúc hay sử dụng cho các vị trí cần chịu lực và tải trọng lớn.

Bên cạnh đó, các địa phương cũng cần cân đối theo khả năng sản xuất và nhu cầu của thị trường để ưu tiên phát triển vật liệu xây không nung, một loại vật liệu mới tiên tiến, bảo vệ môi trường, song song với việc sản xuất gạch đất nung theo tỷ lệ phù hợp. Cần chú ý là gạch đất nung chứ không phải là gạch đất sét nung.

Phân biệt giữa gạch đất nung với gạch đất sét nung

Gạch đất sét nung là gạch được sản xuất theo công nghệ cũ, cần phải sử dụng đất sét, nghĩa là đất trồng lúa để đảm bảo được độ dẻo và độ ẩm nhất định khi sản xuất mới tạo hình được viên gạch và khi nung không bị nứt. 

Gạch nung từ đất đồi (hay còn được gọi là gạch tuynel đất đồi) là gạch được sản xuất theo công nghệ mới, sử dụng nguyên liệu là đất đồi. Hiện nay, công nghệ mới là công nghệ bán khô, sử dụng nguyên liệu không cần dẻo, mịn vẫn ép được, không cần phơi trước khi cho vào lò nung, giảm được nhiều chi phí cho sản xuất, đặc biệt là sử dụng đất đồi và đất bãi ven sông, đất phế thải, phế thải công nghiệp chẳng hạn như: tro, xỉ nhiệt điện để sản xuất gạch. Đây là một bước tiến lớn trong công nghệ sản xuất gạch.

Trong khi chúng ta chưa thể phát triển được 100% vật liệu xây không nung  thì nên cho phép các doanh nghiệp sản xuất loại gạch nung từ đất đồi.

Tìm hiểu công nghệ sản xuất gạch nung từ đất đồi

Với tính chất của đất đồi là loại đất không đạt độ mềm, dẻo như đất sét, vì vậy để sản xuất gạch tuynel bằng đất đồi, cần yêu cầu một dây chuyền công nghệ hiện đại bao gồm đầy đủ các trang thiết bị.

Hiện nay, khi sản xuất gạch tuynel từ đất đồi, người ta thường sẽ sử dụng công nghệ đùn bán dẻo kết hợp với hút chân không qua các khâu xử lý nguyên liệu quan trọng để loại bỏ hoàn toàn các tạp chất và cho ra các mẫu gạch đẹp, bề mặt nhẵn nhụi với quy trình sản xuất gạch tuynel như sau: đất đồi sau khi được khai thác cần xử lý bằng quá trình ngâm ủ nhằm tạo các phản ứng lý hóa, thủy phân giúp tăng tính dẻo, tăng mức độ kết dính trước khi đưa vào thiết bị đùn ép, và tạo hình viên gạch.

Trong sản xuất gạch tuynel từ đất đồi, khâu quan trọng nhất chính là khâu xử lý nguyên liệu. Nếu nguyên liệu được xử lý kỹ sẽ cho chất lượng viên gạch cao nhất với chi phí thấp nhất có thể để tối đa hóa tính cạnh tranh, nâng cao thương hiệu của sản phẩm gạch.

Các ưu điểm của công nghệ sản xuất gạch tuynel từ 100% đất đồi

Nguồn nguyên liệu dồi dào: với mật độ đồi núi được phân bố ở hầu khắp các tỉnh thành trên cả nước, có thể nói, đất đồi là nguồn nguyên liệu vô cùng dồi dào so với đất sét. Khi sử dụng đất đồi để sản xuất gạch tuynel, nhà sản xuất có thể an tâm về vấn đề nguồn nguyên liệu cũng như các giải pháp khai thác hiệu quả và không gây tác động xấu tới môi trường.

Giá thành ổn định: do được áp dụng công nghệ sản xuất hiện đại để sản xuất gạch nung từ đất đồi, bên cạnh chất lượng sản phẩm được đảm bảo tương tự gạch nung đất sét thì gạch nung từ đất đồi còn có ưu điểm về chi phí khi có mức giá thấp hơn 10 – 20% so với gạch nung đất sét.

Thị trường gạch nung và gạch không nung những năm gần đây không ngừng phát triển với nhu cầu sử dụng gạch cho các công trình ngày càng tăng. Bằng công nghệ hiện đại, tiết kiệm chi phí và  thời gian, công nghệ sản xuất gạch nung từ đất đồi – giải pháp phát triển bền vững cho ngành sản xuất gạch tuynel.

Cách kiểm tra chất lượng gạch

Màu gạch là một trong số những biểu thị có liên quan trực tiếp đến chất lượng gạch. Ví dụ như những viên gạch có màu đỏ đang dần chuyển sang nâu, hoặc những viên gạch có những đốm cháy đen biểu thị rằng viên gạch đó đã bị nung quá lâu hoặc là quá già lửa…

Gạch loại này sử dụng được nhưng không phải là loại gạch tốt nhất. Các lô gạch có màu cam nhợt nhạt là biểu thị của gạch quá non, gạch này thường giòn và dễ vỡ vì vẫn chưa được nung đến nhiệt độ thích hợp.

Thay vào đó, bạn nên lựa chọn loại gạch có màu đỏ cam tươi đồng đều, màu càng đều chứng tỏ rằng quá trình nung lửa cũng đều đặn tương ứng. Gạch loại này giúp công trình của bạn kiên cố, vững chãi và chống thấm tốt hơn.

Bạn có thể kiểm tra độ chắc chắn của gạch với cách đập vỡ viên gạch ra và xem các mảnh vụn của gạch. Theo đó, nếu như những mảnh vỡ nát vụn kèm theo bụi sét, tiếng gạch khi vỡ trầm, ấm thì đó là viên gạch không tốt.

Ngược lại, gạch khi đập bể có tiếng đanh, trong kèm theo đó là các mảnh vỡ lớn, cạnh vỡ sắc nhọn, bụi đất ít thì đó là loại gạch tốt. 

Đối với các vật liệu xây dựng thì sản phẩm nào có khả năng chống thấm càng cao thì sản phẩm đó càng được đánh giá cao. Gạch xây dựng cũng vậy, chỉ cần nhỏ một giọt nước lên bề mặt gạch, sẽ có thể dễ dàng biết được loại gạch đó có thấm hút nhanh hay không, tương đương với đó là khả năng chống thấm yếu hay mạnh.

Cụ thể, sau khi bạn nhỏ nước vào gạch, những giọt nước này sẽ thẩm thấu từ từ vào viên gạch. Trong thời gian này, bạn hãy quan sát và căn thời gian cho đến khi nước thấm hết vào gạch và chọn loại gạch có thời gian thấm hút hết lâu nhất, đó là loại gạch có khả năng chống thấm tốt nhất. 

Nếu như gạch cong sẽ khiến cho quá trình thi công xây dựng bị kéo dài hơn, mối xây sẽ không đồng đều, kém thẩm mỹ và tốn nhiều vữa hơn… Chính vì thế bạn nên kiểm tra độ phẳng của gạch trước khi đặt mua.

Để kiểm tra được độ phẳng của một lô gạch, bạn chỉ cần chọn hai viên gạch bất kỳ và áp chúng vào nhau, chỉ cần làm như vậy, những viên gạch nào cong sẽ “lộ” ra ngay”.

Lời kết

Việc sử dụng đất đồi để sản xuất gạch nung thay thế cho đất sét là bước tiến của công nghệ hiện đại, và giúp giải quyết được vấn đề về nguyên liệu để sản xuất gạch, đảm bảo được diện tích đất canh tác trồng lúa, tuy nhiên nếu đất đồi được khai thác quá mức, khai thác trái phép sẽ gây ra nhiều hậu quả to lớn về vấn đề môi trường sau nay.