Chứng chỉ tiền gửi có phải là chứng khoán không?

Chứng chỉ tiền gửi là gì?

Chứng chỉ tiền gửi (tiếng anh là Certificate of Deposit) được hiểu là một sản phẩm do các ngân hàng phát hành dưới dạng giấy tờ có giá để huy động vốn từ những cá nhân hoặc tổ chức trên thị trường. Chứng chỉ tiền gửi có hình thức gần giống với một quyển sổ tiết kiệm để chứng minh chủ sở hữu có một số tiền gửi theo kì hạn tại ngân hàng đăng ký. Theo đó, tại  tại điều 5 Thông tư 01/2021/TT-NHNN đã quy định: “Chứng chỉ tiền gửi được hiểu là bằng chứng xác nhận nghĩa vụ trả nợ của tổ chức phát hành đối với người mua giấy tờ có giá trong một thời hạn định trước. Tổ chức phát hành ở đây có thể là tổ chức tín dụng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài”.

Như vậy, chứng chỉ tiền gửi không phải là chứng khoán vì không được phát hành bởi các công ty đã được niêm yết trên sàn, chứng chỉ tiền gửi cũng không có giá trị như một loại cổ phiếu, trái phiếu hay chứng chỉ quỹ. Do đó, nhà đầu tư không nên nhầm lẫn giữa chứng chỉ tiền gửi với chứng khoán.

Các loại chứng chỉ tiền gửi

Năm 1961, chứng chỉ tiền gửi xuất hiện lần đầu tiên tại Mỹ sau đó được du nhập và lưu hành rộng rãi tại Anh. Thời điểm đó, chứng chỉ tiền gửi được xem như một loại trái phiếu và người sở hữu có thể chuyển nhượng hoặc tặng cho người khác, nhưng không phải là một loại trái phiếu. Từ đó đến thời điểm hiện tại chứng chỉ tiền gửi đã trở thành một sản phẩm tài chính được đông đảo nhà đầu tư lựa chọn. 

Điểm mạnh nhất của chứng chỉ quỹ chính là việc nhà đầu tư sẽ được hưởng những loại lãi suất định kì do ngân hàng quy định. Trên thị trường hiện nay, có ba loại chứng chỉ tiền gửi được phổ biến và lưu hành rộng rãi bao gồm:

• Chứng chỉ tiền gửi ghi danh: Đây là loại chứng chủ hoặc ghi sổ có người sở hữu định danh. 
• Chứng chỉ tiền gửi vô danh: Đây là loại giấy tờ được phát hành dưới dạng chứng chỉ hoặc ghi sổ nhưng không ghi tên chủ sở hữu nên dễ dàng chuyển nhượng hoặc tặng lại ngay cả người không có quyền nắm giữ. 
• Chứng chỉ tiền gửi ghi sổ: Đây là loại chứng chỉ không được chuyển nhượng mà chỉ bán theo mệnh giá và nhận gốc và lãi trong ngày đáo hạn. 

Ưu và nhược điểm của chứng chỉ tiền gửi

Đối với chứng chỉ tiền gửi thường được mang ra để so sánh với cổ phiếu, trái phiếu, sổ tiết kiệm. Vì thế, cần phải chỉ ra các ưu, nhược điểm của chứng chỉ tiền gửi để biết được đây là một sản phẩm có an toàn và nhiều lợi ích nổi bật hơn so với các sản phẩm còn lại hay không. Một số ưu, nhược điểm nhà đầu tư cần lưu ý về chứng chỉ tiền gửi như sau: 

Chứng chỉ tiền gửi có hình thức gần giống với sổ tiết kiệm nên nhiều người sẽ vẫn băn khoăn với việc nên mua chứng chỉ tiền gửi hay gửi tiền tiết. Có thể thấy lãi suất của chứng chỉ tiền gửi cao hơn nhưng tính thanh khoản lại thấp hơn thời gian đáo hạn không linh hoạt. Vì vậy, mỗi người phải cân nhắc kĩ lưỡng trước khi lựa chọn việc mua chứng chỉ tiền gửi hay gửi sổ tiết kiệm đề phòng những trường hợp phát sinh có thể xảy ra.

Mục đích phát hành 

Muốn sử dụng chứng chỉ tiền gửi một cách có hiệu quả thì trước tiên nhà đầu tư cần phải xác định được mục đích phát hành của loại này là gì.

- Mỗi đối tượng khác nhau thì sẽ có mục đích phát hành chứng chỉ tiền gửi khác nhau và người mua cũng vậy. Nhà đầu tư sử dụng giấy tờ này giống với việc kiếm thêm một kênh để đầu tư với mức lãi suất an toàn, còn về phía tổ chức phát hành thì chứng chỉ tiền gửi có mục đích lớn nhất là để huy động nguồn vốn từ cộng đồng.

- Khi thị trường xảy ra nhiều biến động thì chứng chỉ tiền gửi ngắn hạn được ưu tiên lựa chọn vì tiền lãi sẽ cao hơn, dễ thanh khoản để chuyển đổi thành tiền tiết kiệm. 

- Đối với các đơn vị phát hành, mục đích cuối cùng khi phát hành chứng chỉ tiền gửi là đạt được mục tiêu tuân thủ Basel II. Thông qua đó, sẽ gia tăng nguồn vốn trung và dài hạn đảm bảo được tỷ lệ an toàn và cơ cấu huy động vốn cho nhà đầu tư. 

Có thể thấy đầu tư vào chứng chỉ tiền gửi khá an toàn so với các công cụ tài chính khác khi thị trường xảy ra những biến động. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần phải có kế hoạch mua bán và sử dụng rõ ràng, không nên đầu tư kéo dài vì không thể lường trước được những điều gì sẽ xảy ra tác động đến chứng chỉ tiền gửi. 

Quy định của pháp luật về chứng chỉ tiền gửi 

Đối với chứng chỉ tiền gửi khi phát hành cũng giống với việc phát hành cổ phiếu sẽ phải tuân thủ các quy định của pháp luật chứ không thể phát hành một cách tùy tiện. 

Nguyên tắc phát hành 

Điều 11 Thông tư 01/2021/TT-NHNN có quy định về nguyên tắc phát hành chứng chỉ tiền gửi như sau:

- Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (sau đây sẽ gọi chung là tổ chức phát hành) cần chủ động tổ chức các đợt phát hành chứng chỉ tiền gửi theo quy định. Đồng thời tuân thủ các tỷ lệ bảo đảm an toàn đã được quy định tại khoản 1 Điều 130 Luật Các tổ chức tín dụng (đã được sửa đổi, bổ sung) và tuân theo hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước.

- Tổ chức phát hành được phát hành chứng chỉ tiền gửi trực tiếp cho người mua tại địa điểm giao dịch hợp pháp nằm trong mạng lưới hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đó.

- Chứng chỉ tiền gửi phát hành theo hình thức chứng chỉ hoặc chứng nhận quyền sở hữu chứng chỉ tiền gửi phải có đầy đủ các nội dung sau:

• Tên tổ chức phát hành.
• Tên gọi của chứng chỉ tiền gửi.
• Ký hiệu và số seri phát hành.
• Chữ ký người đại diện hợp pháp của tổ chức phát hành và các chữ ký khác theo quy định.
• Mệnh giá, thời hạn, ngày phát hành và ngày đáo hạn chứng chỉ.
• Lãi suất, phương thức và thời điểm trả lãi, địa điểm thanh toán gốc và lãi.
• Họ tên, số Chứng minh nhân dân/thẻ Căn cước công dân/hộ chiếu còn thời hạn hiệu lực, địa chỉ của người mua (trường hợp người mua là cá nhân). 
• Tên tổ chức mua, số giấy phép thành lập/mã số doanh nghiệp/số giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh (trong trường hợp doanh nghiệp chưa có mã số doanh nghiệp), địa chỉ của tổ chức mua (trường hợp đối tượng mua là tổ chức).
• Nếu chứng chỉ tiền gửi phát hành bởi công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính thì cần ghi rõ người sở hữu chỉ được chuyển nhượng cho tổ chức.
• Các nội dung khác của chứng chỉ tiền gửi do tổ chức phát hành quyết định.

Đối tượng phát hành

Theo Điều 3 Thông tư 01/2021/TT-NHNN quy định giấy tờ có giá được phát hành bởi tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo Giấy phép thành lập, hoạt động của tổ chức tín dụng đó, bao gồm:

• Ngân hàng thương mại.
• Ngân hàng hợp tác xã.
• Chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
• Công ty tài chính hoặc công ty có dịch vụ cho thuê tài chính.

Điều kiện khi mua chứng chỉ tiền gửi

Theo Thông tư 01/2021/TT-NHNN quy định người mua chứng chỉ tiền gửi phải đáp ứng được các điều kiện sau đây:

• Là người Việt Nam hoặc người nước ngoài nhưng đang sinh sống và làm việc hợp pháp tại Việt Nam.
• Có độ tuổi từ đủ 18 tuổi trở lên.
• Có đầy đủ giấy tờ chứng minh nhân thân.
• Có hoạt động giao dịch tại ngân hàng nơi nhà đầu tư mua chứng chỉ tiền gửi.

Ngoài các điều kiện trên, đơn vị phát hành chứng chỉ tiền gửi có thể đặt ra các yêu cầu khác tùy vào mục đích phát hành. 

Quyền lợi khi tham gia chứng chỉ tiền gửi

Khi tham gia đầu tư chứng chỉ tiền gửi thì nhà đầu tư sẽ được hưởng một số quyền lợi và cách chuyển nhượng cũng đơn giản nên được khá nhiều nhà đầu tư yêu thích. Đồng thời, chứng chỉ tiền gửi còn giống như một khoản vốn linh hoạt để nhà đầu tư có thể sử dụng cho các kế hoạch và dự định cho tương lai khi đáo hạn thành công. Một số quyền lợi nổi bật người mua chứng chỉ tiền gửi có thể được hưởng như sau: 

• Được hưởng lãi trên số tiền đã mua: Cũng giống với việc gửi tiền kiệm thì người mua chứng chỉ tiền gửi cũng sẽ được nhận lãi định kì hàng tháng tính theo số tiền mà người mua đã chi trả ban đầu, tuy nhiên lãi suất của hình thức này cao hơn so với gửi tiết kiệm. 
• Quyền chuyển nhượng đơn giản và linh hoạt: Nếu người mua chứng chỉ tiền gửi không có nhu cầu sử dụng và cần khoản tiền mặt gấp, thì có thể dễ dàng quy đổi mọi thứ thành tiền mặt hoặc chuyển nhượng mà không cần thủ tục lằng nhằng. Mọi vấn đề về giá cả đều do hai bên thỏa thuận còn ngân hàng chỉ là trung gian xác nhận quyền chuyển nhượng sau khi thỏa thuận giữa hai bên thành công. 
• Được cho, tặng, biếu, thừa kế hoặc ủy quyền cho người khác theo quy định của pháp luật và tổ chức phát hành: Ngoài chuyển đổi quyền sở hữu thì nhà đầu tư cũng có thể biếu, tặng bất cứ ai các chứng chỉ tiền gửi do mình sở hữu.

Chứng chỉ tiền gửi không phải một loại chứng khoán nên đương nhiên lãi suất không thể cao bằng, nhưng xét về độ an toàn thì chứng chỉ tiền gửi có thể đảm bảo cho người mua mọi hoạt động một cách an toàn nhất và được đảm bảo về quyền lợi và số tiền bỏ ra.