Quỹ đầu tư khởi nghiệp và các quy định thành lập

Quỹ đầu tư khởi nghiệp là gì?

Hiểu theo cách đơn giản thì quỹ đầu tư khởi nghiệp là một quỹ được hình thành và chuyên đầu tư theo phương thức mạo hiểm khi rót vốn vào những công ty khởi nghiệp. Đây là những doanh nghiệp non trẻ mới thành lập khả năng thành công của họ chỉ là 50/50 nên khi đầu tư có thể mang lại lợi nhuận nhưng cũng có thể thua lỗ nặng nếu công ty đó hoạt động không hiệu quả. 

Đặc điểm của quỹ đầu tư khởi nghiệp

- Những công ty nhận được sự hỗ trợ của các quỹ đầu tư khởi nghiệp không cần phải đặt cọc hay ký quỹ. Việc góp vốn vào các quỹ khởi nghiệp dựa vào sự tin tưởng những người đứng đầu và những người sáng lập, nhiều trường hợp quỹ đầu tư khởi nghiệp rót vốn là dựa vào uy tín của người quản lý mà chưa chắc đã cần đến những thành tích để chứng minh. 

Thông thường các quỹ đầu tư khởi nghiệp sẽ tham gia vào bộ máy vận hành công ty mà họ điều hành. Họ sẽ hỗ trợ việc hướng dẫn, quản lý, xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường chiến lược, kế hoạch quảng bá,... Khi đầu tư họ sẽ đổi lấy phần trăm cổ phần trong các công ty đó, đồng nghĩa với việc quỹ sẽ phải chịu rủi ro chung với công ty. 

Quy định pháp luật về hoạt động của Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo

2.1. Tư cách pháp nhân

Nghị định số 38/2018/NĐ-CP hướng dẫn về đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo; việc thành lập, tổ chức quản lý và hoạt động của quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo và cơ chế sử dụng ngân sách địa phương đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo.

Quy định cụ thể về Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, Nghị định nêu rõ: Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo không có tư cách pháp nhân, do tối đa 30 nhà đầu tư góp vốn thành lập trên cơ sở điều lệ quỹ. Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo không được góp vốn vào quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo khác.

2.2. Tài sản góp vốn

Tài sản góp vốn có thể bằng Đồng Việt Nam, vàng, giá trị quyền sử dụng đất và các tài sản khác có thể định giá được bằng Đồng Việt Nam. Nhà đầu tư không được sử dụng vốn vay để góp vốn thành lập quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo.

Danh mục và hoạt động đầu tư của quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo bao gồm: Gửi tiền tại các ngân hàng thương mại theo quy định của pháp luật; đầu tư không quá 50% vốn điều lệ của doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo sau khi nhận đầu tư.

Toàn bộ số vốn góp và tài sản của các nhà đầu tư tại quỹ phải được hạch toán độc lập với công ty thực hiện quản lý quỹ; các nhà đầu tư góp vốn thành lập quỹ tự thỏa thuận về thẩm quyền quyết định danh mục đầu tư và nội dung này phải được quy định tại điều lệ quỹ và hợp đồng với công ty thực hiện quản lý quỹ (nếu có).

 2.3. Mô hình tổ chức

Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo được tổ chức quản lý theo một trong các mô hình sau: Đại hội nhà đầu tư, công ty thực hiện quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo; đại hội nhà đầu tư, Ban đại diện quỹ hoặc Giám đốc quỹ, công ty thực hiện quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo; đại hội nhà đầu tư, Ban đại diện quỹ và Giám đốc quỹ, công ty thực hiện quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo.

Các nhà đầu tư của quỹ có thể thành lập hoặc thuê công ty thực hiện quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo. Công ty thực hiện quản lý quỹ có trách nhiệm thực hiện các thủ tục thành lập quỹ và thông báo bổ sung ngành, nghề quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo theo quy định của pháp luật về đăng ký doanh nghiệp khi thực hiện quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo.

Hoạt động quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo quy định tại Nghị định này thực hiện theo điều lệ của quỹ, các hợp đồng ký kết với quỹ (nếu có) và không chịu sự điều chỉnh bởi pháp luật về chứng khoán.

Sử dụng ngân sách địa phương đầu tư vào doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo

Nghị định cũng quy định về sử dụng ngân sách địa phương đầu tư vào doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo. Cụ thể, căn cứ vào điều kiện ngân sách địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùng cấp giao cho tổ chức tài chính nhà nước của địa phương có chức năng đầu tư tài chính để thực hiện đầu tư vào doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo.

Trường hợp tổ chức tài chính nhà nước của địa phương tổ chức và hoạt động theo mô hình quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách thì việc giao nhiệm vụ và hỗ trợ vốn điều lệ cho quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách phải đáp ứng quy định tại khoản 11 Điều 8 Luật ngân sách nhà nước.

Trường hợp tổ chức tài chính nhà nước của địa phương tổ chức và hoạt động theo mô hình doanh nghiệp thì việc bổ sung vốn điều lệ phải đáp ứng quy định tại Điều 4, Điều 13, Điều 14 và Điều 15 Luật quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp.

Nguyên tắc đầu tư khởi nghiệp sáng tạo của tổ chức tài chính nhà nước của địa phương thực hiện theo quy định tại khoản 4 Điều 18 Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; tổ chức tài chính nhà nước của địa phương thực hiện quyền, trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu khi thực hiện đầu tư vào doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo; thông tin về hoạt động đầu tư khởi nghiệp sáng tạo sử dụng ngân sách địa phương phải công khai trên cổng thông tin điện tử của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi thực hiện.

Tổ chức tài chính nhà nước của địa phương lựa chọn quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo cùng đầu tư đảm bảo tối thiểu các điều kiện sau: Có cam kết cùng với tổ chức tài chính nhà nước của địa phương đầu tư vào doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo; tối thiểu 1 năm kinh nghiệm thực hiện hoạt động đầu tư khởi nghiệp sáng tạo; có khả năng tự trang trải chi phí khi tham gia thực hiện đầu tư; các điều kiện khác (nếu có).

Hằng năm, tổ chức tài chính nhà nước của địa phương tiến hành đánh giá, điều chỉnh và công bố danh sách các quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo được lựa chọn trên cổng thông tin điện tử của tổ chức tài chính nhà nước của địa phương và của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Một số quỹ đầu tư khởi nghiệp nổi bật tại Việt Nam

Hiện nay, Việt Nam đang trở thành thị trường tiềm năng cho việc đầu tư khởi nghiệp. Chính vì thế, các quỹ đầu tư khởi nghiệp đã chọn Việt Nam để thành lập những chi nhánh hoặc đặt văn phòng đại diện. Trong đó, có thể kể đến một số cái tên nổi bật như sau:

Quỹ đầu tư Mekong Capital

Mekong Capital là công ty quản lý quỹ chuyên về vốn hóa cổ phần nhưng chưa được niêm yết trên thị trường Việt Nam, các công ty được đầu tư hầu như tập trung vào lĩnh vực tiêu dùng. Mekong Capital chọn lựa rất kĩ lưỡng các công ty để đầu tư và thường là những công ty dẫn đầu thị trường, đặc biệt với ngành tiêu dùng thì họ tập trung vào các nhóm ngành bán lẻ, nhà hàng, phân phối… 

CyberAgent Ventures (CAV)

Tại Việt Nam, CyberAgent Ventures (CAV) cũng là một trong những cái tên nổi bật về quỹ đầu tư khởi nghiệp. Quỹ này tập trung chủ yếu rót vốn vào lĩnh vực công nghệ và Internet, trong số những dự án mà CAV đã đầu tư tại Việt Nam hầu hết đều là những dự án nổi bật trên thị trường và có vị thế nổi bật nên cơ hội thành công rất lớn.

FPT Ventures

Hiện nay, FPT Ventures cũng là một trong những quỹ đầu tư khởi nghiệp chuyên taajpt rung vào lĩnh vực công nghệ lớn nhất của Việt Nam. Vốn dĩ quỹ được thành lập bởi tập đoàn FPT nên đương nhiên những hạng mục quỹ đầu tư cũng rất rõ ràng. Thậm chí, FPT Ventures còn đang tích cực hợp tác chiến lược với các quỹ và vườn ươm quốc tế trên thế giới để hỗ trợ các công ty khởi nghiệp Việt Nam vươn tầm thế giới. Song, FPT chú trọng đến những công ty đã trả qua giai đoạn phát triển ý tưởng và được đưa vào vận hành chứ không đầu tư nhiều vào các công ty chỉ mới thành lập. 

Vina Capital Venture

Vinacapital Venture được thành lập vào năm 2018, chuyên hoạt động trong lĩnh vực công nghệ. Quỹ này chủ yếu tập trung đầu tư chuyên sâu vào startup tại Việt Nam và Đông Nam Á, đây là thị trường còn non trẻ nhưng có rất nhiều tiềm năng phát triển nên được Vinacapital lựa chọn.

VinaCapital Ventures cung cấp hỗ trợ nguồn vốn trung và dài hạn cho các công ty khởi nghiệp để họ có thể đi được một chặng đường dài. Đồng thời, Vina Capital cũng là người đồng hành với các công ty khởi nghiệp trong quá trình quản trị, tiếp thị sản phẩm, quản lý hoạt động và hỗ trợ họ trong việc kết nối với các đối tác lớn trong và ngoài nước. Vì thế, các công ty nhận sự hỗ trợ của Vinacapital thường thành công lớn sau một thời gian hoạt động trên thị trường.  

Golden Gate Venture

Golden Gate Ventures là quỹ đầu tư khởi nghiệp Đông Nam Á tập trung vào nhiều lĩnh vực khác nhau như bán lẻ, thanh toán trực tuyến, di động, phần mềm, nền tảng công nghệ… Những hạng mục đầu tư của Golden Gate thường có sự đồng hành của họ trong cả quá trình hình thành và phát triển của công ty khởi nghiệp để đảm bảo giảm thiểu tối đa các rủi ro có thể xảy ra. 

Quỹ đầu tư khởi nghiệp đã trở thành một trong những nguồn lực cực kì quan trọng của các startup trên thị trường. Tuy nhiên, không phải thương vụ nào họ đầu tư cũng gặt hái được thành công nên cần họ cũng sẽ tham gia vào bộ máy quản lý, vận hành của doanh nghiệp.