Phật hoàng Trần Nhân Tông - Vị hoàng đế kiệt xuất của dân tộc
Tiểu sử nhà vua Trần Nhân Tông
Đức vua Trần Nhân Tông sinh năm vào năm 1258 (ngày 11/11 âm lịch) và mất năm 1308. Tên khai sinh của vua Trần Nhân Tông là Trần Khâm. Ngài là người con trai trưởng của vua Trần Thánh Tông và Nguyên Thánh Thiên Cảm Hoàng hậu Trần Thị Thiều.
Trong sử sách từ xa xưa đã ghi lại ngay từ khi sinh ra, đức vua Trần Nhân Tông đã có dung mạo thánh nhân, khí chất hơn người, thể chất hoàng hỏa, sắc thái như vàng ròng nên được nhà vua Trần Thánh Tông đặt tên hiệu phật kim lớn.
Đến năm Trần Nhân Tông đủ 16 tuổi thì ngài được lập thành thái tử (năm Giáp Tuất 1274), cũng năm đó ngài kết duyên trăm năm với công chúa Quyên Thanh. Nàng là trưởng nữ của Hưng đạo đại vương Trần Hưng Đạo.
Vào thời điểm năm 1279, vua Trần Nhân Tông đã thay đổi niên hiệu trở thành Thiệu Bảo, chính thức kế nghiệp những vị tiên đế nhà Trần. Ông trị vì đất nước từ ngày 8/11/1278 cho đến ngày 16/4/1293 sau đó truyền ngôi cho con và làm Thái Thượng Hoàng cho đến tận khi nhắm mắt xuôi tay.
Kể từ khi đức vua Trần Nhân Tông lên ngôi, ông đã đưa ra rất nhiều những chính sách có lợi cho nhân dân, vua lấy đức để trị vì dân chúng Đại Việt, xây dựng nên một quốc gia hòa bình giàu mạnh và thịnh trị.
Vua Trần Nhân Tông và những chính sách đối nội, đối ngoại
Ngay sau khi vua Trần Nhân Tông đăng quang lên ngôi, vua Nguyên là Hốt Tất Liệt đã cử Lễ bộ thượng thư Sài Thung dẫn quân lính sang đất Đại Việt, viện cớ là vua Trần Nhân Tông "không xin mệnh mà tự lập" (nghĩa là tự xưng lên ngôi vua mà không thông báo, không xin phép với "thiên triều" Nguyên) để ép được Vua Trần phải sang triều Nguyên để cầu kiến. Vua Trần Nhân Tông cho người đối đãi ân cần, tử tế với Sài Thung, thế nhưng ngài kiên quyết không thân chinh sang nhà Nguyên chầu.
Thấy sự kiên quyết của nhà vua Trần Nhân Tông, Sài Thung đành chấp nhận đi về nước tay không. Sau đó, Nhân Tông lại tiếp tục sai hai vị quan Trịnh Đình Toản và Đỗ Quốc Kế sang nhà Nguyên cống nạp.
Tháng 12/1279, Hốt Tất Liệt bắt Đình Toản giam giữ ở thành Đại Đô, rồi sau đó lại ép Đỗ Quốc Kế đi cùng với một đoàn phái bộ mới của Lễ bộ thượng thư Sài Thung đi khuyên dụ quân thần Đại Việt.
Vua Trần Nhân Tông vẫn kiên quyết không chịu lùi bước, không nhân nhượng, mặc dù Sài Thung đã lớn tiếng dọa nạt rằng nếu nhà vua tiếp tục không chịu sang chầu, "thì hãy mau chóng mà sửa sang lại thành trì của nhà ngươi, để chờ đợi sự phán xét của thiên triều".
Đứng trước mối nguy xâm lược đến từ đất nước Mông Cổ, Hoàng đế đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng chính sách nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế, đảm bảo được sự ổn định và đoàn kết của quân dân, quần thần trong nước.
Cụ thể, vào tháng 1 âm lịch năm 1280, đức vua đã ra lệnh hợp nhất một hệ thống đo lường để từ đây có thể thúc đẩy giao thương buôn bán trên toàn quốc. Ngoài ra, ông cũng ban hành nhiều chính sách khuyến khích nông dân tăng cường sản xuất, nuôi trồng gia súc.
Nhờ những chính sách đúng đắn của nhà vua, nước Đại Việt đã có vụ mùa bội thu "lúa ruộng ở khu vực hương Trà Kiều thuộc vùng Khoái Lộ một giò có hai bông" (theo ghi chép từ Đại Việt Sử ký Toàn thư) vào thời điểm tháng 10 năm âm lịch 1280. Đến mùa xuân của năm 1284, Hoàng đế Trần Nhân Tông lại sai quân lính nạo vét sông Tô Lịch nhằm biến con sông này trở thành tuyến đường giao thông đường thủy chính của kinh đô.
Trên phương diện về mặt chính trị - xã hội, vua Trần Nhân Tông cũng cho người đi điều tra và cập nhật số liệu về dân số, đồng thời yêu cầu các quan lại địa phương có biện pháp giải quyết nhanh chóng những khiếu nại oan sai của mọi người dân.
Đại Việt Sử ký Toàn thư ghi chép lại, Chi hậu cục thủ Đỗ Khắc Chung có một người em tên là Đỗ Thiên Hư đã từng mâu thuẫn và kiện cáo một người; mặc dù Thiên Hư sai trái về cả lý lẫn tình thế nhưng viên quan xử án vẫn thiên vị và tỏ ra bênh vực.
Người bị kiện tụng trong một lần nhìn thấy Vua Trần Nhân Tông đang đi dạo bên ngoài thành bèn đón đầu kiệu nhà vua và kêu oan. Nhà vua nghe xong giãi bày bèn phán rằng: "Đó là do lo sợ mà né tránh Đỗ Khắc Chung đấy", rồi sau đó ngài liền cử ngay Chánh chưởng nội thư hỏa Trần Hùng Thao kiêm nhiệm chức vụ Kiểm pháp quan để tiến hành lập hồ sơ tiến hành việc điều tra lại, cuối cùng về sau Thiên Hư phải cúi đầu chấp nhận sai.
Cũng trong năm 1280, thủ lĩnh của người Ngưu Hống tại vùng Đà Giang là Trịnh Giác Mật đã dấy binh nổi dậy chống lại nhà Trần, nhà vua Trần Nhân Tông cử Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật để đi đàm phán, thuyết phục phiến quân bỏ vũ khí, chấp nhận quy hàng.
Trần Nhật Duật nhờ vào tài ăn nói, khéo léo về ngoại giao và vốn hiểu biết đa dạng về văn hóa dân bản địa mà đã nhanh chóng thu phục được Trịnh Giác Mật mà không cần phải giao chiến, đổ máu.
Chiêu Văn vương sau đó đã đưa cả nhà Trịnh Giác Mật về kinh đô để vào chầu vua Trần Nhân Tông. Nhà vua hết mực khen ngợi tài năng, sự thông tuệ của Nhật Duật, sau này ngài cũng tha cho Giác Mật và gia đình quay trở về Đà Giang. Từ đây, quân Ngưu Hống hoàn toàn thần phục nước Đại Việt cho đến khi tiếp tục lại nổi dậy vào mùa đông của năm 1329, thời vua Trần Hiến Tông.
Về hệ thống giáo dục, vào năm 1281, nhà vua Trần Nhân Tông cho xây dựng nhà học ở trong phủ Thiên Trường (đây là vùng đất phát tích của hoàng triều, nay là địa phận thuộc tỉnh Nam Định). Cũng từ đầu đời Vua Nhân Tông, chữ Quốc ngữ đã bắt đầu được đưa vào sử dụng một cách rộng rãi trong tất cả những tác phẩm thơ văn ở nước Đại Việt.
Theo những ghi chép trong Đại Việt Sử ký Toàn thư, dưới trướng Trần Nhân Tông có vị Hình bộ thượng thư Nguyễn Thuyên rất thông thạo về thơ phú Quốc ngữ; trong năm 1282, khi có cá sấu bơi vào trong địa phận sông Hồng, hoàng đế đã sai Nguyễn Thuyên làm một bài văn tế cá sấu để thả xuống dòng sông. Sau này khi cá sấu đã bỏ đi, nhà vua nhận định là Nguyễn Thuyên có tài, năng lực như Hàn Dũ, mới đổi tên gọi của ông trở thành là Hàn Thuyên.
Bên cạnh sự cứng rắn trong đường lối chính sách đối đầu với người Mông Cổ, vua Trần Nhân Tông cũng đã xây dựng một mối quan hệ gần gũi, thân thiện tích cực với đất nước Chiêm Thành nằm ở khu vực phía Nam.
Vào thời điểm tháng 12/1282, nhà vua đã gửi 2 vạn quân tinh nhuệ cùng với 500 chiếc chiến thuyền sang hỗ trợ cho người Chiêm đánh chặn các cánh quân Nguyên của tướng Toa Đô xâm lược. Thế nhưng trong những văn thư chính thức gửi đến cho người Nguyên, vua Trần Nhân Tông luôn cố gắng một mực phủ nhận những hành động này.
Ông đã cũng cùng với cha mình là Thượng hoàng Trần Thánh Tông chủ trì mở hội nghị quân sự bến Bình Than vào năm 1282, phân công cho các tướng lĩnh tài giỏi đóng giữ quân ở những khu vực trọng yếu để từ đó sớm chuẩn bị chống lại những mũi tiến công của địch khi quân xâm lược đến.
Năm 1284, ông lại cùng với cha chủ trì hội nghị Diên Hồng để cùng già trẻ đồng lòng nhất trí đánh giặc ngoại xâm. Dưới thời Vua Trần Nhân Tông, cả nước sôi sục tinh thần đánh giặc, quyết tâm bảo vệ đất nước.
Sau đó quả nhiên quân và dân ta đã giành được những chiến thắng vô cùng oanh liệt. Trận Bạch Đằng (diễn ra vào ngày 9/4/1288) đại thắng đã dập tắt mau chóng ý đồ bành trướng của đế quốc Nguyên Mông, một đế quốc hung bạo mạnh nhất thời bấy giờ, cày nát chiến trường từ Âu sang Á, song không thể làm bất cứ điều gì để xoay chuyển tình thế trên đất Đại Việt.
Đức Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử
Năm 1293, nhà vua Trần Nhân Tông khi ấy mới 41 tuổi đã nhường ngôi báu cho người con trai là Trần Anh Tông, trở thành thái thượng hoàng. Đến năm 1294 thượng hoàng Trần Nhân Tông cùng với nhà vua Trần Anh Tông đã đích thân lãnh đạo các quân sĩ nước Đại Việt dẫn quân đi chinh phục nước Ai Lao nhằm giữ yên bờ cõi và tiếp tục duy trì mối quan hệ giao hòa hữu hảo, tốt đẹp với đất nước Triệu Voi. Sau khi xã tắc đã an yên, hòa bình ngài quay về cung Vũ Lâm (Ninh Bình ngày nay) và xuất gia tam giới.
Vào năm 1299 ngài về lại kinh thành Thăng Long và rồi sau đó lên núi Yên Tử nay thuộc địa quận Uông Bí, Quảng Ninh. Ngài đã cho người dựng chùa, giảng pháp, độ tăng để từ đó thu hút người học Phật về chốn Yên Tử rất đông, đồng thời ngài cũng đã thống nhất được 3 dòng thiền trong nước và thành lập nên Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.
Phật hoàng Trần Nhân Tông thường xuyên đi khắp mọi nơi để giảng dạy những bài học về Phật pháp, ngài không chỉ đến những vùng thành thị, nông thôn của đất nước Đại Việt, mà ngài còn đi giảng Phật pháp ở nhiều nước lân bang.
Năm 1304, Ngài chống gậy trúc đi đến khắp các địa phương, tới từng xóm làng trong nước Đại Việt để khuyến khích người dân ăn chay tu hành, giữ gìn ngũ giới, dẹp bỏ những đền thờ, miếu mạo thờ cúng không chính pháp, dẹp bỏ các vấn đề mê tín dị đoan.
Vào thời điểm năm 1307, Ngài Trần Nhân Tông đã trao truyền lại y bác cho các Phật tử thân cận và viết tâm thư trao lại cho tôn giả Pháp Loa, là nội dõi truyền thừa của Phái Trúc Lâm Yên Tử.
Vào năm 1308 vào này Ngày mồng một tháng 1 năm Mậu Thân ngài lấy niên hiệu Hưng Long thứ 16, và trao chức vụ chủ trì chùa Báo Ân cho ngài Pháp Loa, truyền tâm ấn phong là đệ nhị tổ của Phái Trúc Lâm. Trước sự chứng kiến của đức vua Trần Anh Tông, Phật hoàng Trần Nhân Tông trở thành sơ tổ của Thiền phái Trúc Lâm. Sau này, ngài cũng thường lui đến các chùa để giảng kinh Phật và có các buổi thuyết pháp. Ngày 1/11 âm lịch năm 1308, Phật hoàng Trần Nhân Tông đã viên tịch ở trên đỉnh núi Ngọa Vân, Yên Tử.
Bài viết trên đã chia sẻ những thông tin cơ bản về vau Trần Nhân Tông. Hy vọng đã cung cấp cho bạn đọc những thông tin hữu ích. Hãy theo dõi website của chúng tôi thường xuyên để cập nhật những thông tin hữu ích nhé!