Nhà ở xã hội và những nút thắt cần tháo gỡ

Đừng để ưu đãi trở thành “bánh vẽ"

Đã hơn 15 năm làm việc ở TPHCM, anh Trần Văn Hữu cùng vợ con vẫn đang thuê nhà tại Khu giãn dân phường Long Thạnh Mỹ, TP.Thủ Đức, TPHCM. Anh Hữu cho biết tổng thu nhập của 2 vợ chồng khoảng hơn 20 triệu đồng/tháng, cũng thuộc dạng có thu nhập khá so với đồng nghiệp. Nhưng vì có hai con nhỏ đang tuổi ăn học nên sau khi trừ mọi chi phí, hai vợ chồng hầu như không tích lũy được mấy. “Thu nhập như hiện nay chúng tôi chỉ có thể ở nhà thuê, việc mua nhà hầu như là bất khả thi, trừ trường hợp Nhà nước sớm cho xây nhà ở xã hội giá rẻ và ngân hàng cho vay thêm tiền thì mới có thể mua nhà được, còn không thì chúng tôi không có kế hoạch nào khác”, anh Hữu chia sẻ. 

Câu chuyện của anh Hữu là câu chuyện phổ biến của các công nhân tại các khu công nghiệp trên cả nước. Không may mắn như anh Hữu, chị Thu Vân (Quảng Ngãi) phải gửi con về quê cho bố mẹ trông vì không có đủ khả năng chăm sóc cháu. “Thấy con khóc bám tôi rất thương nhưng cũng không làm khác được. Ban ngày tôi làm ở công ty, buổi tối làm thêm ở một quán ăn, được chủ cho ngủ lại. Tính ra cũng tiết kiệm được một khoản lớn nên tôi phải gửi cháu về quê cho ông bà trông". 

Việc xây nhà ở xã hội cho công nhân đã được nhắc đến từ nhiều năm nay nhưng quá trình thực hiện lại gặp nhiều vướng mắc. Không ít doanh nghiệp đã có quỹ đất và chuẩn bị sẵn nguồn lực tài chính để thực hiện nhưng đã bị những thủ tục hành chính làm cho nản lòng. 

Một giám đốc doanh nghiệp chỉ ra rằng một dự án nhà ở xã hội cần 8 bước thủ tục, trong khi dự án nhà ở thương mại chỉ có 5 bước mà lại có hiệu quả kinh tế hơn, chưa kể thời gian thẩm định ở các bước trong dự án nhà ở xã hội luôn mất thời gian gấp nhiều lần việc thẩm định dự án nhà ở thương mại. 

Nói về những vướng mắc, vị giám đốc này cho biết, luật quy định miễn tính tiền sử dụng đất với dự án nhà ở xã hội nhưng họ vẫn phải mang hồ sơ đi làm thủ tục tính tiền sử dụng đất rất rườm rà rồi mới được... miễn. Chưa kể trong luật quy định doanh nghiệp được giảm thuế nếu cho thuê nhà ở xã hội, nhưng vướng mắc nảy sinh ở chỗ luật về thuế lại… không có điều này. Chính vì lẽ đó mà doanh nghiệp xây nhà ở xã hội không những không được hưởng mà nếu chậm nộp lại bị phạt nên có người nói ưu đãi này như "chiếc bánh vẽ". 

Nút thắt thủ tục

Trải qua những bước thủ tục khó nhằn đó, ra được nhà rồi thì chuyện bán được căn hộ nhà ở xã hội cũng vô cùng gian nan. Theo quy định, thu nhập phải dưới 9 triệu đồng/tháng mới được mua nhà ở xã hội. Vì thế, lỡ người công nhân nào có làm tăng ca vượt ngưỡng này thì lại rớt... "đối tượng". Vì thế mà người muốn mua thì nhiều mà có những khu nhà ở xã hội lại thiếu người ở, điều đó lý giải cho việc doanh nghiệp kia xây 700 căn nhưng chỉ bán được 200 căn. Vì tỉ lệ trúng hồ sơ mua nhà bị gạt đi đến 90% với lý do thu nhập cao hơn ngưỡng.

Nói về cái khó của mình, Chủ tịch tập đoàn Hòa Bình Nguyễn Hữu Đường chia sẻ: “Trong nhiều năm trở lại đây, Tập đoàn Hòa Bình đã làm và tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong việc xây dựng các công trình thương mại có bản sắc riêng.Từ năm 2015, chúng tôi đã ấp ủ và trình các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, trình thành phố Hà Nội được thực hiện dự án xây dựng Trung tâm thương mại, oulet V+ ở Đông Anh, Hà Nội. Nhưng vì dự án đang bị “treo” nên chúng tôi muốn triển khai ngay các dự án xây nhà ở xã hội vì đây là nhu cầu rất lớn của công chức, viên chức, văn nghệ sĩ, báo chí, cán bộ chiến sĩ lực lượng vũ trang, công nhân khu công nghiệp chỉ có nguồn thu từ đồng lương... trong khi nguồn cung còn quá ít. Người Việt Nam có câu “an cư mới lạc nghiệp”, căn nhà, dù là nhà ở xã hội thì đó vẫn là niềm mơ ước của hàng chục triệu người”.

Ông Đường cho biết tập đoàn Hòa Bình đang quản lý, sử dụng hai khu đất đã được Nhà nước cấp Giấy chứng nhận quyền sử đụng đất có địa chỉ tại số 393 Lĩnh Nam, phường Vĩnh Hưng, quận Hoàng Mai, Hà Nội và số 4-6-8 ngõ 321 Vĩnh Hưng, phường Thanh Trì, quận Hoàng Mai, Hà Nội. Hai khu đất có vị trí đắc địa (gần trung tâm Hà Nội, cách Hồ Gươm 2km theo đường chim bay) và đã được UBND Thành phố Hà Nội chấp thuận cho xây dựng nhà ở thương mại tại đây.

“Thực hiện chủ trương khuyến khích phát triển nhà ở xã hội của Đảng, Nhà nước và Chính phủ, của Thành ủy và UBND Thành phố Hà Nội, trước nhu cầu về nhà ở xã hội của khoảng 500.000 người là công chức, viên chức trong các cơ quan, tổ chức, cán bộ chiến sĩ các đơn vị lực lượng vũ trang, người lao động, sinh viên đang làm việc, học tập tại địa bàn Hà Nội chưa có nhà ở, Tập đoàn Hòa Bình chúng tôi quyết định không làm nhà ở thương mại tại hai khu đất này, mà thí điểm làm nhà ở xã hội có chất lượng tốt nhất với giá rẻ nhất để sau đó nhân rộng mô hình này ra các tỉnh, thành phố trên cả nước”, ông Đường nói.

Ngày 06/04/2022, tại địa chỉ số 31 Kim Mã, phường Kim Mã, quận Ba Đình, Hà Nội, Công ty TNHH Hòa Bình đã tổ chức Lễ Khai trương nhà mẫu các dự án nhà ở xã hội được xây dựng tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và các tỉnh  thành phố trong cả nước. Chất lượng nhà mẫu thế nào thì sau này sẽ là tiêu chuẩn áp dụng khi bàn giao nhà cho người mua. Quan điểm ủa Tập đoàn Hòa Bình là khi bàn giao nhà thật bao giờ cũng tốt hơn, chuẩn chỉ hơn nhà mẫu.

“Theo tôi nghĩ, để tạo bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài, kính đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND các tỉnh, thành phố giải quyết thủ tục hành chính, cấp phép đầu tư theo đúng thời hạn, đúng quy định của luật. Nếu UBND tỉnh, thành phố nào không thực hiện thì người chịu trách nhiệm phải bị xử lý”, ông Đường bày tỏ.