Chủ đầu tư tự thỏa thuận đền bù giá đất: Các vụ khiếu kiện có giảm?

70% khiếu nại liên quan đến thu hồi, bồi thường đất

Câu chuyện thu hồi, bồi thường đất lâu nay luôn trở thành đề tài nóng mỗi khi có dự án được triển khai tại các địa phương. Trong khi giá đất đã được ban hành nhưng nhiều người dân cho rằng mức đền bù đối với họ là quá thấp. Thực tế cho thấy, tại nhiều địa phương, mức giá bồi thường thu hồi đất đang trở thành vấn đề gây bức xúc cho dư luận.

Cách đây không lâu, vào tháng 10/2020, tại Quảng Ninh, nhiều hộ dân bức xúc, khiếu kiện vì việc đền bù giải phóng mặt bằng tại Dự án Chỉnh trang đô thị ở Quảng Ninh. Theo đó, có gia đình chỉ được đền bù 50.000 đồng/m2 đất, tương đương với hơn 1 bát phở.

Cụ thể, Dự án nâng cấp, cải tạo và làm mới bổ sung hệ thống hạ tầng kỹ thuật khu dân cư dọc phía Nam QL18A đoạn cầu 1, phường Cẩm Đông đến cầu B5, TP.Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh (gọi tắt là Dự án chỉnh trang đô thị) có diện tích thu hồi gần 29.000 m2. Tuy nhiên, có 26 hộ dân không hợp tác làm việc vì cho rằng, giá bồi thường đất quá thấp: 50.000 đồng/m2. Bên cạnh đó, có mặt bằng không quá cách xa, có hộ gia đình được bồi thường lên đến 10 triệu đồng/m2.

Tại Hà Nội, sự việc đền bù đất tại huyện Thanh Oai cũng khiến dư luận quan tâm. Theo đó, giữa Hà Nội, một hộ dân được đền bù với giá 158.000 đồng/m2. Nguyên nhân được đưa ra là cơ quan hữu quan đền bù gia đình hộ dân này theo giá đất trồng cây lâu năm. Trong khi đó, người dân cho biết nhiều năm qua, họ nộp thuế đều đặn theo giá đất ở. Chính vì sự mâu thuẫn này dẫn đến việc khiếu kiện kéo dài.

Tương tự, tại huyện Thanh Miện, Hải Dương vào giữa năm 2018, cơ quan chức năng cũng phải tạm dừng thi công dự án xây dựng khu dân cư xã Đoàn Tùng vì người dân không đồng tình với phương án đền bù của cơ quan chức năng đưa ra. Theo đó, giá đền bù đất tại dự án này chỉ là 70.000 đồng/m2. Người dân liên tục gửi đơn lên các cơ quan chức năng các cấp để phản đối phương án đền bù này.

Thực tế cho thấy, tình trạng người dân từ các địa phương đổ về trung ương, căng băng rôn để phản ánh việc bất cập trong đền bù giải phóng mặt bằng. Thậm chí, nhiều vụ việc, người dân còn mang xoong nồi, bát đĩa lên các cơ quan trung ương vì cho rằng chính quyền địa phương và chủ đầu tư các dự án có vấn đề trong việc cố tình bồi thường giá thấp. Trong khi đó, dự án được phân lô, bán nền lên đến vài chục triệu đồng/m2 nhưng họ chỉ được đền bù thu hồi đất giá chưa đến 1 triệu đồng.

Theo thống kê của Thanh tra Chính phủ vào năm 2017, hơn 70% khiếu nại, tố cáo đông người liên quan thu hồi đất. Bên cạnh đó, ngoài 70% loại khiếu nại tố cáo liên quan thu hồi đất thì còn khoảng 20% khiếu nại liên quan đến đòi lại đất nhà nước đã quản lý bố trí các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, cá nhân khác sử dụng.

Tại phiên chất vấn Thanh tra Chính phủ ngày 5/11 mới đây, ĐBQH Lê Minh Nam (đoàn Hậu Giang) cho biết, số lượng các vụ khiếu nại, khiếu kiện liên quan đến lĩnh vực đất đai chiếm tỉ lệ 70%. Thực tế cho thấy, một số cán bộ phụ trách lĩnh vực quản lý đất đai đã bị xem xét xử lý hoặc xử lý hình sự. Trả lời câu hỏi của Đại biểu Lê Minh Nam, Tổng thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong nói rằng có nhiều vụ việc tiêu cực liên quan đến đất đai xảy ra. Việc khiếu kiện đất đai xảy ra nhiều một phần xuất phát từ việc một số địa phương buông lỏng quản lý và các cá nhân dính đến sai phạm.

Còn nhiều tranh cãi

Việc có nên để chủ đầu tư dự án tự thương lượng, thỏa thuận đền bù giá đất với người dân thu hút được sự quan tâm của các ĐBQH tại kỳ hợp thứ IV, Quốc hội khóa XV khi thảo luận về Luật Đất đai (sửa đổi). Về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà khẳng định, quy định cho chủ đầu tư thỏa thuận với người sử dụng đất để thực hiện dự án đô thị, nhà ở thương mại, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đã quy định tại Điều 138.

Tuy nhiên, Tư lệnh ngành Tài nguyên và Môi trường cho biết nội dụng này còn nhiều ý kiến khác nhau. Bởi khi thực hiện đồng thời hai cơ chế sẽ có sự so bì về giá bồi thường. Từ đó, chắc chắn sẽ phát sinh khiếu kiện. “Ngoài ra, điều này sẽ dẫn đến việc khó thực hiện chủ trương Nhà nước giao đất, cho thuê đất chủ yếu thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất và không điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không phải do người sử dụng đất tạo ra như yêu cầu tại Nghị quyết 18", Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường thông tin.

ĐBQH Đào Hồng Vận (Đoàn Hưng Yên) ủng hộ việc cho chủ đầu tư tự thỏa thuận với người dân. Tuy nhiên, cần khảo sát và nghiên cứu rất kỹ vấn đề này. Đại biểu Vận dẫn chứng, tại nhiều địa phương. Nhà đầu tư đã bỏ ra rất nhiều tiền để đền bù thực hiện dự án nhưng tiến độ vẫn giậm chân tại chỗ bởi một số ít người đồi giá đền bù cao. Thậm chí, cá biệt có trường hợp chủ đầu tư đền bù ở mức giá nào cũng không chịu. Trong trường hợp đền bù với giá quá cao sẽ gây mâu thuẫn với những người đã nhận đền bù mức giá hợp lý trước.

Dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Huy An (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) cho rằng, việc để doanh nghiệp tự thương lượng mức giá đền bù với người dân là điều rất nên làm. Khi đã thỏa thuận xong, cả hai bên đều cảm thấy hài lòng với mức giá đền bù thì chắc chắn không còn khiếu kiện. Các cơ quan quản lý nhà nước cũng sẽ được giảm áp lực mà doanh nghiệp làm việc trực tiếp với người dân cũng sẽ có kết quả sớm hơn.

“Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ người dân và doanh nghiệp có tìm được tiếng nói chung hay không. Ví dụ chủ đầu tư chỉ đưa ra mức giá đền bù 10 triệu đồng/m2 nhưng chủ đất nói rằng mảnh đất của họ xứng đáng được đền bù 20 triệu đồng/m2. Liệu họ có gặp nhau được ở mức giá 15 triệu đồng/m2 không hay việc đền bù đi vào ngõ cụt. Và khi sự việc này đi vào ngõ cụt thì chẳng lẽ dự án cứ nằm im bất động. Bởi khi đó luật đã cho phép chủ đầu tư tự thương thảo mức giá đền bù với  người dân. Và tôi chắc rằng nếu quy định này đi vào thực tiễn sẽ phát sinh rất nhiều sự việc như thế”, Luật sư Huy An nói.

Theo vị này, nếu đền bù mức giá quá cao thì chủ đầu tư xây dựng dự án sẽ không có lãi. Đền bù 1 người giá cao thì chắc chắn tất cả những hộ gia đình có đất gần đó cũng sẽ đòi tăng giá cao lên. Trong khi đó, nếu đền bù ở mức giá mà chủ đầu tư cho là hợp lý thì người dân lại không đồng ý. Và dự án sẽ bị chậm tiến độ. Đây là một bài toán dành cho các nhà làm luật.