Giải đáp thông tin: Sơn dầu có độc không?

Giải đáp: Sơn dầu là gì?

Sơn dầu là một loại màu họa phẩm được làm từ các sắc tố (pigment). Chất liệu này thường dưới dạng bột khô được nghiền kỹ với dầu lanh (cây gai), dầu cù túc hoặc dầu óc chó. Đây là dòng màu họa phẩm được đa số họa sĩ chuyên dùng, bởi khi lên màu, chúng tạo được nét màu thật nhất, chất liệu tốt, cho một bức họa xuất sắc. 

Sơn dầu được rất nhiều họa sĩ ưa chuộng sử dụng cho tranh của mình vì một số đặc tính nổi bật như sau:

• Khả năng tùy biến khác nhau khi sử dụng màu nước hoặc màu khô, cho đa dạng ứng dụng trên các loại tranh, các nền vẽ.
• Tuy thời gian để màu sơn dầu khô khá lâu nhưng đây lại chính là điều kiện thuận lợi để các họa sĩ sáng tạo đến mức tối đa hoặc chỉnh sửa lại các chi tiết cần thiết. 
• Bề mặt tranh sơn dầu có sự pha trộn giữa độ mịn màng, sần sùi và sọc như chất liệu vải.
• Công cụ sử dụng để vẽ vô cùng đa dạng, không nhất thiết phải là dùng cọ như truyền thống. 
• Sơn dầu tương đối bền bỉ “thách thức thời gian”, giá trị của bức tranh sơn dầu đồng biến với tuổi thọ trải qua.

Các thành phần của sơn dầu là gì?

Sơn dầu gồm 2 thành phần chính đó là sắc tố màu (pigment) và dầu tạo màng.

Sắc tố màu Pigment

Sắc tố màu pigment là các loại bột màu được pha với sơn. Sơn dầu có độc không còn tuỳ vào nguồn gốc của sắc tố màu pigment có độc hay không và ở các mức độ nào. Bên dưới là một số loại màu bột hay được sử dụng để pha sơn dầu:

Trắng chì

Silver white hay Lead white (Đọc mã trên tuýp là PW1) là một loại bột màu được tạo nên bởi hydroxide chì và carbonate thu được sau cả một quá trình chưng cất phức tạp. Loại chì trắng này sẽ rất độc khi ở dạng bột do hít phải. 

Tuy nhiên khi thành sơn dầu và được dầu tạo màng giữ lại nên chỉ có độc trong trường hợp người dùng nuốt phải hay dính vào mắt. Trên thị trường hiện nay rất hiếm khi gặp được sơn dầu có chứa trắng chì thật. Một số loại có thể là sự pha trộn giữa trắng titanium, trắng kẽm để mô phỏng lại trắng chì.

Màu đỏ thần sa 

Màu đỏ thần sa (vermilion) từ ngọc thần sa được sinh ra từ núi lửa, có sắc đỏ như máu và màu chói lọi như lửa. Thần sa có nguồn gốc từ loại quặng sulfide thuỷ ngân. Thần sa đỏ thường rất độc và chỉ có trong các loại sơn dầu cao cấp.

Cadmium

Những loại màu cadmium (đỏ cadmium PR108) là loại màu tổng hợp sử dụng để thay thế. Chúng được tổng hợp từ nguyên tố cadmium mới phát hiện vào năm 1817. Công nghệ tạo màu cadmium này khá phức tạp và  tốn kém nên màu này cũng rất đắt đỏ. Tuy cadmium là chất độc nhưng màu cadmium có chứa hàm lượng cadmium rất thấp nên không không đem lại nguy hiểm hay độc tố gì. 

Một số loại sắc tố khác

Ngoài ra thì còn một số loại bột màu pigment lành tính khác như lam cobalt từ oxit nhôm và lam ultramerine làm từ ngọc lưu ly đều không độc. Các loại màu khác có nguồn gốc tự nhiên như vàng hoàng thổ từ đất vàng, vàng Ấn Độ, burn umber từ đất mùn hay phù sa… cũng không độc hại.

Dầu tạo màng

Dầu tạo màng có tác dụng kết dính có thể là dầu hạt óc chó, dầu lanh hoặc dầu thuốc phiện. Trong đó, dầu lanh được chế biến bởi rất nhiều phương pháp khác nhau. Với mỗi loại sẽ cho ra các tính chất khác nhau và sử dụng trong các trường hợp khác nhau với tỉ lệ thích hợp. 

Cụ thể như nấu trong điều kiện không tiếp xúc với không khí (stand oil), dầu nấu trong điều kiện có tiếp xúc với không khí (boiled linseed oil), phơi nắng (sun-bleached linseed oil, sun-thickened linseed oil), dầu tinh chế lọc bỏ các tạp chất (refined linseed oil), hoặc đơn giản là dầu ép thẳng từ hạt lanh không xử lý (raw linseed oil),... 

Các loại họa phẩm khác trong quá trình vẽ tranh sơn dầu

Một số loại họa phẩm khác được sử dụng trong quá trình vẽ tranh sơn dầu gồm:

Nhựa

Nhựa có tác dụng là chất kết dính và giữ độ bóng đẹp khi pha thêm cùng sơn dầu trong quá trình vẽ. Nhựa cây chủ yếu được chiết từ các cây họ thông tùng bách và các họ cây dầu mọc ở các khu vực Đông Nam Á và Đông Á. Nhựa thường được pha với tỉ lệ rất ít.

Dung môi pha loãng dung dịch để vẽ

Dung môi này được sử dụng để pha dung dịch hoà tan các loại dầu tạo màng và nhựa cây như dầu oải hương, dầu thông. Có hai loại dung môi pha loãng dung dịch phổ biến là:

Dầu thông nếu vẽ tranh trong phòng kín và hít nhiều trong khoảng thời gian dài sẽ gây hại đến phổi.

Dầu oải hương có mùi thơm dễ chịu và không độc hại nhưng giá thành lại đắt gấp 2 – 4 lần dầu thông.

Dung môi rửa bút

Khác với loại dung môi để pha dung dịch, những chất dung môi này chỉ nên sử dụng để rửa bút. Các dung môi rửa cọ thường dùng gồm xăng không mùi, xăng trắng (white spirit), dầu thông, dầu hoả và các sản phẩm có gốc dầu mỏ. Tất cả các loại này đều độc nếu ngửi nhiều trong phòng kín. Ngoại trừ xăng không mùi và dầu oải hương thì không gây ảnh hưởng đến sức khỏe người dùng.

Giải đáp thông tin về sơn dầu có độc không?

Như chia sẻ ở trên, sơn dầu có độc không còn tuỳ vào nguồn gốc của sắc tố màu pigment. Tuy nhiên, đa số các sắc tố pigment của sơn dầu thường không độc hại trừ một số loại màu đặc thù. Thường các màu hạng sinh viên sẽ không thực sự được tạo nên bởi pigment chính xác của nó mà đó chỉ là màu mô phỏng từ các loại hóa chất rẻ tiền khác.

Các tốt nhất để nhận biết chính xác một loại sơn dầu có độc hay không chính là dựa vào ký hiệu có sẵn trên các sản phẩm màu sơn dầu. Dưới đây là các kí hiệu cảnh báo hóa học có trên các nhãn sản phẩm sơn dầu.

Lời kết

Những thông tin tác giả nêu trong bài viết trên hy vọng đã giúp độc giả quan tâm biết thêm nhiều kiến thức bổ ích về sơn dầu có độc không. Nói tóm lại, người vẽ cần lưu ý đến các thành phần bột màu và kí hiệu có sẵn để xác định mức độ an toàn của sơn dầu. Qua đó có thể lựa chọn loại sơn dầu phù hợp nhất và đồng thời an toàn cho sức khỏe của mình nhé!