“Làng Taobao” Nghĩa Ô: Những bất cập sau ánh hào quang

Theo Phụ nữ Việt Nam, danh sách cập nhật các ngôi làng thương mại điện tử đã được Alibaba công bố vào năm 2021. Theo đó, tên của làng Taobao tọa lạc ở phía Đông Nghĩa Ô đã không còn.

Tiền Lâm Lương - một trong những điều vị phó giáo sư trẻ ngành Nhân loại học tại Đại học Đông Nam Trung Quốc vẫn còn nhớ rất rõ về chuyến đi đầu tiên tới làng Taobao, và điều khiến vị phó giáo sư này nhớ nhất là giao thông.

Tiền Lâm Lương chọn nghiên cứu làng Taobao vào năm 2014 ở phía Đông Nghĩa Ô. Đây là thành phố được mệnh danh là trung tâm thương mại điện tử số 1 của Trung Quốc và cũng là đại diện cho ngành công nghiệp bán lẻ trực tuyến khổng lồ của quốc gia tỷ dân. 

Vị phó giáo sư trẻ ngày nào cũng bận tâm đến tình trạng kẹt xe trải dài khắp những con đường vào mỗi buổi chiều. Giai điệu quen thuộc của Tiền Lâm Lương chính là những tiếng còi xe chói tai và tiếng xé băng dính đóng gói hàng hóa. cùng với đó là tiếng thông báo từ ứng dụng nhắn tin được người bán và người mua trên Taobao sử dụng để liên lạc là Aliwangwang. 

Vị phó giáo sư này đến Nghĩa Ô để nghiên cứu quá trình ra đời của một “làng thương mại điện tử”.

Làng thương mại điện tử số 1 của Nghĩa Ô

Theo chuyên gia nghiên cứu về các làng thương mại điện tử của Trung Quốc, vị trí địa lý là yếu tố quyết định sự thành công. Ngôi làng này có vị trí đắc địa gần thị trường bán sỉ và đầu mối vận chuyển hàng hóa chủ lực của Nghĩa Ô tới những nơi khác.

Tuy nhiên, câu chuyện không dừng lại ở đó. Tiền Lâm Lương đã phỏng vấn một số dân làng và tiểu thương và họ đã đưa ra lời giải thích rằng ngôi làng ở phía Đông Nghĩa Ô này đã được xây dựng lại từ năm 2005. Trong đó, những căn nhà cũ bị bỏ đi và làm mới. Thế nhưng, nhiều căn nhà trong số đó chỉ để trống do không có cơ hội làm kinh doanh.

May mắn khi thương mại điện tử được chính quyền địa phương xem là ngành phát triển tiềm năng và đã liên kết với một trường dạy nghề ở Nghĩa Ô. Qua đó, biến ngôi làng trở thành cơ sở của các công ty startup kinh doanh trực tuyến.

Nhờ vậy, cơ sở hạ tầng của làng được cải thiện, giao thông đi lại dễ dàng, giá thuê mặt bằng rẻ và sở hữu các đầu mối bán sỉ lớn.

Ngành thương mại điện tử trong làng đã nhanh chóng phát triển mạnh mẽ. Vào năm 2008, một trong những người tham gia nghiên cứu của vị phó giáo sư Tiền Lâm Lương đã đến làng và tham gia vào hoạt động kinh doanh trực tuyến.

Các công ty chuyển phát nhanh bắt đầu tạo ra các điểm gửi và trả hàng khi nhiều cơ sở kinh doanh mọc lên như nấm trong làng. Điều này đã gây ra cuộc cạnh tranh khốc liệt về giá cả. Do giá cả thấp hơn những nơi khác nên các tiểu thương bắt đầu chuyển hàng từ làng.

Taobao đã nhanh chóng nắm bắt được diễn biến đang xảy ra tại ngôi làng này và một số khu vực khác ở Trung Quốc. Tập đoàn Alibaba đã công bố danh sách xác nhận ngôi làng phía Đông Nghĩa Ô trở thành một trong những “làng Taobao” sớm nhất trên cả nước vào năm 2013. Thành công mang tính bước ngoặt này giúp các tiểu thương và người hiếu kỳ nhanh chóng chen chân đến làng và tìm hiểu sự chuyển đổi kỳ diệu của một ngôi làng nhỏ bé này. 

Các trung tâm đào tạo thương mại điện tử, công ty người mẫu và studio chụp ảnh đã nhanh chóng mọc lên trong làng nhằm đáp ứng nhu cầu của nhóm tiểu thương và khách hàng này. 

Theo một cô gái trẻ mà Tiền Lâm Lương phỏng vấn, cô bắt đầu khởi nghiệp ở làng vào năm 2014. Lúc đó, cô gặp nhiều khó khăn trong việc thuê mặt bằng trong làng và mất nhiều thời gian mới tìm được một căn hộ 2 phòng đủ chỗ cho việc kinh doanh của mình. Một năm, cô trả gần 30.000 NDT (hơn 100 triệu đồng), cao hơn gấp đôi so với giá thuê ở các làng lân cận, tuy nhiên cô cho rằng mức giá đó là rất xứng đáng.

Người này cho biết cô đã tiết kiệm được hàng chục nghìn nhân dân tệ hàng năm nhờ đơn hàng ổn định cũng như chi phí vận chuyển hàng hóa thấp của ngôi làng. Ngoài ra, việc tìm kiếm các thợ chụp ảnh trực tiếp ở làng cũng thuận tiện và dễ dàng hơn.

Một năm sau công bố của Alibaba, “làng Taobao” phía Đông của Nghĩa Ô đã trở thành điểm đáng chú ý dậy sóng toàn Trung Quốc. Ngoài ra, ngôi làng cũng trở thành nơi tổ chức Hội chợ Triển lãm Thương mại Điện tử Quốc tế Nghĩa Ô.

Những vấn đề đằng sau

Các tiểu thương có thể chấp nhận giá thuê mặt bằng cao trong làng hồi năm 2014. Tuy nhiên, những năm sau đó, giá liên tục tăng cao kỷ lục khiến nơi này trở nên kém thu hút hơn.

Ngoài ra, "làng Taobao" phía Đông Nghĩa Ô với danh nghĩa là một tấm gương cho ngôi làng phát triển kiểu mới đã gặp phải không ít những bất cập. Đó là việc cán bộ của địa phương ngành càng bỏ nhiều thời gian hơn để dẫn dắt du khách tham quan nơi này. Bên cạnh đó, các dân làng (nhóm người được hưởng lợi nhiều nhất từ thành công của làng) và những tiểu thương mới chuyển đến ngày càng có những xung đột gay gắt hơn vì bị thu hút bởi những tiềm năng của cơ hội kinh doanh.

Nhiều người dân trong làng chỉ cần nằm yên và hưởng lợi vì họ vốn đã trở nên giàu có bằng việc cho thuê mặt bằng. Tiền Lâm Lương cũng đã phỏng vấn một người đàn ông trung niên trong làng. Người này cho biết đã thu về hơn 100.000 NDT/năm (hơn 330 triệu đồng) chỉ riêng tiền thuê nhà, con số cao hơn gấp đôi so với thu nhập trung bình của người dân Nghĩa Ô cách đây 7 năm.

Xung đột giữa dân làng và các tiểu thương đã nổ ra khi giá thuê tiếp tục tăng lên.

Một tiểu thương đã đến làng phía Đông Nghĩa Ô để làm ăn kinh doanh từ năm 2008 cho biết: “Tôi đã chuyển đến Nghĩa Ô nhiều năm, và thậm chí còn hiểu được tiếng địa phương ở làng. Một lần nọ, người hàng xóm đến bàn chuyện với chủ cho thuê của tôi rằng nhà đối diện thường tăng giá thuê thêm 5.000 NDT (hơn 16,7 triệu đồng). Người này đã chuẩn bị tăng giá cho thuê mặt bằng lên 10.000 NDT (hơn 33 triệu đồng) mỗi căn vì cảm thấy giao thông và vị trí lý tưởng. Chủ cho thuê của tôi đã đồng ý với quan điểm đó. Và tất nhiên, chủ nhà đã tới gặp tôi vào hôm đó và đề nghị tôi trả thêm 15.000 NDT (hơn 50 triệu đồng). Sau đó, hai bên đã tranh cãi nảy lửa”. 

Dây chuyền hệ lụy

Điều đáng nói đầu tiên là dịch vụ chuyển phát nhanh. Vấn đề lợi nhuận ngày càng bị đè nặng do đơn hàng thưa dần.

Lúc đầu, một vài nhân viên shipper đã nghỉ việc. Sau đó, các công ty chuyển phát nhanh đã chọn những mặt bằng nhỏ hơn và đóng cửa những cơ sở lớn. Thậm chí, một số công ty vừa và nhỏ thậm chí đã dừng hoạt động hoàn toàn. Công ty đã chuyển phát nhanh ít ỏi và tăng phí gây thiệt hại cho tiểu thương trong phản ứng dây chuyền.

Năm 2018, Tiền Lâm Lương trở lại làng phía Đông Nghĩa Ô. Anh nhận thấy nhiều tiểu thương mình từng biết trước đó đã rời đi, và đường sá cũng không còn sôi động như những năm trước.

Ngôi làng hiển nhiên không còn là đỉnh cao của ngành thương mại điện tử, bất chấp vẫn được truyền thông xem là “Làng thương mại điện tử số 1" ở Trung Quốc.

Vào năm ngoái, danh sách cập nhật các ngôi làng thương mại điện tử đã được công bố bởi Alibaba. Và tên của “làng Taobao” thuộc phía Đông Nghĩa Ô cũng đã biến mất.

Tiền Lâm Lương đã dõi theo sự thăng trầm của một ngôi “làng Taobao” ở Nghĩa Ô trong suốt gần một thập kỷ. Hiện anh đã đổi mới chủ đề nghiên cứu từ “tại sao một ngôi làng thành công” sang chủ đề mới là “tại sao ngôi làng tàn lụi sau ánh hào quang”.

Tiền Lâm Lương cho rằng sự thất bại có thể do tầm nhìn còn hạn hẹp của dân làng trong khi tham gia phát triển nền kinh tế.

Nếu suy xét kỹ càng hơn, sự phát triển của làng không phải nhờ yếu tố người dân. Thay vào đó, yếu tố thúc đẩy chính là các tiểu thương từ nơi khác, họ vốn bị hấp dẫn bởi giá thuê mặt bằng rẻ và cơ hội kinh doanh tốt tại đây.

Yếu tố có thể giúp ngôi làng Taobao” bậc nhất ở Nghĩa Ô trở lại tương lai rực rỡ chính là sự thay đổi trong tầm nhìn của dân làng.