Những ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi điển hình và phổ biến nhất

Võ Thị Lệ Hằng

Kỹ năng đặt câu hỏi là mấu chốt quyết định đến việc xây dựng một cuộc giao tiếp có hiệu quả hay không. Áp dụng kỹ năng này không chỉ dựa trên cơ sở trình độ, kiến thức, mà còn thể hiện sự tinh tế và khéo léo của người đặt câu hỏi. Một câu hỏi đúng, đủ và phù hợp với đối tượng được hỏi sẽ đáp ứng tốt nhu cầu nguồn thông tin cần khai thác. Sau đây sẽ là những ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi để bạn đọc cùng tham khảo.

Thế nào là kỹ năng đặt câu hỏi?

Kỹ năng đặt câu hỏi là cách thức áp dụng sự hiểu biết, kiến thức của người hỏi để lựa chọn thông tin xây dựng câu hỏi có thể thu thập được thông tin cần biết, đáp ứng đầy đủ các mục đích giao tiếp.

ky-nang-dat-cau-hoi1-1650022098.jpg
Đặt câu hỏi là một kỹ năng quan trọng trong giao tiếp

Kỹ năng đặt câu hỏi được xây dựng dựa trên nhiều yếu tố, nhưng chủ yếu dựa vào tính chủ quan của người đặt câu hỏi như: khả năng vận dụng kiến thức, sự khéo léo trong ngôn từ, cách truyền đạt câu hỏi…

Tầm quan trọng của kỹ năng đặt câu hỏi

Đặt câu hỏi là một kỹ năng rất quan trọng trong việc duy trì và phát triển các mối quan hệ công việc, gia đình, xã hội. Trong cuộc giao tiếp, kỹ năng đặt câu hỏi tốt sẽ giúp tạo ra không khí thoải mái cho đôi bên, nội dung trao đổi diễn ra tự nhiên, vui vẻ. 

Mục đích của việc đặt câu hỏi không chỉ nhằm khai thác thông tin từ đối phương, mà trong nhiều trường hợp là để tạo sự hấp dẫn, lôi cuốn cho cuộc trò chuyện, làm cho người nghe phải tập trung lắng nghe câu chuyện đang đề cập đến mà không hề nhàm chán.

Làm thế nào để kỹ năng đặt câu hỏi mang lại hiệu quả tốt nhất?

ky-nang-dat-cau-hoi2-1650022395.jpg
Việc sắp xếp thứ tự câu hỏi trong giao tiếp sẽ mang lại hiệu quả khai thác thông tin cao hơn
  • Một là, người hỏi phải chọn đúng đối tượng cần đặt câu hỏi. Nếu hỏi sai đối tượng cần hỏi thì hiệu quả khai thác thông tin rõ ràng sẽ không hiệu quả.
  • Hai là , tìm hiểu trước thông tin liên quan và sắp xếp trình tự đặt câu hỏi hợp lý. Người đặt câu hỏi có thể chia nội dung cần hỏi ra làm nhiều phần, đi từ phần phụ đến trọng tâm bằng nhiều câu hỏi khác nhau. Tuy nhiên, người hỏi cần sắp xếp ý một cách logic, tranh lặp lại câu hỏi cùng một nội dung, hoặc hỏi quá nhiều nhưng không đúng trọng tâm cần thu thập thông tin.
  • Ba là, không nên đơn thuần chỉ đặt câu hỏi trong suốt thời gian diễn ra cuộc hội thoại. Người đặt câu hỏi cũng cần linh hoạt là người trả lời, người dẫn dắt câu chuyện để vừa làm chủ cuộc nói chuyện, vừa tạo được hiệu quả tương tác cao.
  • Bốn là, người đặt câu hỏi phải luôn giữ được phong thái tự tin, nhưng cũng thể hiện nguyện vọng nhận được câu trả lời từ người được hỏi, luôn cởi mở, thân thiện và hỏi đúng thời điểm.
  • Năm là, người đặt câu hỏi nên đi vào chi tiết, không nên hỏi những câu quá chung chung, điều này vừa làm cuộc trò chuyện không đúng trọng tâm, vừa lãng phí thời gian các bên.
  • Sáu là, thời gian giữa việc hỏi và trả lời nên có sự sắp xếp phù hợp tùy vào dung lượng đảm bảo của cuộc giao tiếp. Nếu không cân bằng được thời gian giữa hỏi và trả lời sẽ làm cho mục đích giao tiếp không đạt được trong trường hợp chưa khai thác được hết thông tin thì đã quá thời giờ cho phép.

Những hạn chế nên tránh khi đặt câu hỏi

ky-nang-dat-cau-hoi3-1650022225.jpg
Không linh hoạt đặt câu hỏi sẽ khiến cuộc nói chuyện nhàm chán
  • Thứ nhất, bạn không có sự tìm hiểu để hiểu về đối tượng được hỏi, nội dung cần hỏi và không kiểm soát cuộc giao tiếp.
  • Thứ hai, bạn hỏi với thái độ gay gắt, ép người được hỏi phải thỏa mãn được nhu cầu khai thác thông tin của mình.
  • Thứ ba, bạn không linh hoạt thay đổi các dạng câu hỏi, khiến cuộc trò chuyện trở nên tẻ nhạt và nhàm chán.
  • Thứ tư, bạn hỏi quá nhiều câu hỏi cùng lúc và không để đối phương có thời gian suy nghĩ trả lời.
  • Thứ năm, không cân nhắc khi sử dụng ngôn từ phù hợp, gây khó hiểu, cho người được hỏi, hoặc làm cho cuộc nói chuyện trở nên không phù hợp với địa vị hoàn cảnh. 

Một số ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi

  • Ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi đóng

Câu hỏi đóng được là loại câu hỏi không khai thác chi tiết, không yêu cầu người trả lời phải diễn giải nội dung mà chỉ là sự xác nhận lại nội dung trước đó, nên người được hỏi chỉ cần phải trả lời “có” hoặc “không”.

Tình huống ví dụ kỹ năng đặt câu hỏi đóng: Một người phạm tội bị lực lượng điều tra khai thác thông tin. Anh công an sử dụng loại câu hỏi đóng để hỏi tội phạm sau khi tội phạm đã khai báo thông tin phạm tội của mình với câu hỏi: “Anh có khai báo thành thật và đầy đủ thông tin không?”; Một bác sĩ hỏi bệnh nhân của mình khi bệnh nhân đến tái khám sau điều trị bệnh rằng: “Chị có uống thuốc đầy đủ không?”. Nhìn chung, câu hỏi đóng sẽ giúp người được hỏi trả lời một cách đơn giản nhất.

ky-nang-dat-cau-hoi4-1650022426.jpg
Câu hỏi đóng thường được sử dụng trong các trường hợp đơn giản
  • Ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi mở

Câu hỏi mở là loại câu hỏi đặt ra để thu hồi về câu trả lời có sự diễn giải, lập luận chi tiết những nội dung mà câu hỏi cần khai thác. Câu hỏi mở thường được sử dụng để khai thác tối đa thông tin phục vụ mục đích giao tiếp.

Tình huống ví dụ kỹ năng đặt câu hỏi mở: Giáo viên đặt câu hỏi cho học sinh của mình rằng: “Làm thế nào để em giải được bài toán này?”

  • Ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi tu từ

Câu hỏi tu từ là loại câu hỏi khá đặc biệt ở chỗ nó không nhằm mục đích hỏi thông tin mà là nhằm một lần nữa xác định lại thông tin đã được hỏi. Tình huống ví dụ kỹ năng đặt câu hỏi tu từ: Người mẹ hỏi con trai của mình sau khi tham gia cuộc thi ở trường học rằng: “Con đã làm bài thi rất tốt đúng không nào? ”.

  • Ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi thăm dò

Câu hỏi thăm dò là loại câu hỏi được sử dụng dẫn dắt người được hỏi đến câu hỏi trọng tâm. Tình huống ví dụ kỹ năng đặt câu hỏi thăm dò: Một người hỏi bạn của mình rằng: “Liệu cậu có muốn dùng một tách coffee lúc này?”.

  • Ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi hình nón

Câu hỏi hình nón là câu hỏi mà người đặt câu hỏi sẽ hỏi trước khi đi vào hỏi câu hỏi trọng tâm. Hiểu đơn giản, đây là cách thức đặt câu hỏi từ câu hỏi phụ đến câu hỏi chính.

Tình huống ví dụ kỹ năng đặt câu hỏi hình nón: Một người hỏi đồng nghiệp của mình nhằm tìm hiểu cách viết báo cáo gửi cấp trên, người này hỏi lần lượt như sau: “Anh đã từng viết báo cáo gửi cấp trên chưa?”, “Báo cáo này gồm những nội dung nào?”, “Cách triển khai các nội dung trong báo cáo thế nào?”.

  • Ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi trong phỏng vấn nghề nghiệp

Phỏng vấn nghề nghiệp là một cuộc đối thoại có chủ đích khai thác thông tin liên quan đến công việc. Trong cuộc phỏng vấn, người phỏng vấn có thể đặt ra nhiều hay ít câu hỏi, tuy nhiên vẫn phải đảm bảo sự nghiêm túc, đầy đủ những nội dung cần thiết liên quan đến công việc cần phải khai thác từ ứng viên. 

- Đối với một ứng viên chưa có kinh nghiệm: Người phỏng vấn có thể đặt một số câu hỏi ban đầu để khai thác thông tin cá nhân như “Bạn tên gì? Bạn có điểm gì phù hợp với công việc mà công ty đang tuyển dụng? Bạn suy nghĩ thế nào về công việc này? Bạn yêu cầu mức lương công ty chi trả là bao nhiêu? Tại sao bạn nghĩ rằng mình phù hợp với mức lương này?...”.

- Đối với ứng viên đã có kinh nghiệm: Người phỏng vấn có thể đặt một số câu hỏi như “Tại sao bạn lại nghỉ việc ở công ty cũ? Bạn đánh giá thế nào về công ty cũ? Công ty chúng tôi có điều gì phù hợp với mong muốn của bạn? Chuyên môn của bạn có gì phù hợp với công việc này?...”.

  • Ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi trong sinh hoạt thường ngày

Việc đặt câu hỏi trong sinh hoạt thường ngày thực tế sẽ không cần quá nhiều sự trau chuốt hay sử dụng ngôn từ có chọn lọc cao. Tuy nhiên, người hỏi cũng luôn cần cân nhắc cách đặt câu hỏi và nội dung của câu hỏi dựa trên đặc trưng mối quan hệ của các bên.

Ví dụ: Mẹ đặt câu hỏi cho con thì cần biểu hiện được tình yêu thương, sự quan tâm đến con như “Hôm nay con yêu đi học có vui không?”...

  • Ví dụ về kỹ năng đặt câu hỏi trong diễn thuyết

Diễn thuyết là hoạt động nói chuyện trước một nhóm người theo một phương cách được chuẩn bị kỹ nhằm cung cấp thông tin đến người nghe. Trong diễn thuyết, sẽ có nhiều thời điểm người diễn thuyết đặt câu hỏi để tăng sự tương tác với người nghe.

Mục đích của việc sử dụng câu hỏi không hắn là để nhận được câu trả lời, mà để nhấn mạnh nội dung muốn truyền đạt hoặc tăng thêm phần lôi cuốn cho buổi diễn thuyết. Ví dụ: “Mọi người có nghe được rõ nội dung mình truyền đạt không?”...

Các bước để đặt câu hỏi mang lại hiệu quả

Việc đặt câu hỏi có hiệu quả hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố, tuy nhiên, một sự chuẩn bị tốt thì nhiều khả năng sẽ mang lại một kết quả tốt khi đặt câu hỏi cho đối phương. Do đó, việc vạch ra những kế hoạch cụ thể trước khi gặp gỡ đối phương và giao tiếp là điều cần thiết.

ky-nang-dat-cau-hoi5-1650022563.jpg
Một kế hoạch tốt sẽ giúp việc đặt câu hỏi đạt hiệu quả cao
  • Bước 1: Tìm hiểu thông tin và lập kế hoạch

Người hỏi cần tìm hiểu một số thông tin để đối tượng sẽ hỏi để thấu hiểu về tâm lý của người được hỏi. Từ đó, việc đặt câu hỏi sẽ phù hợp với đối tượng được hỏi, vừa phục vụ được nhu cầu khai thác thông tin.

  • Bước 2: Lập kế hoạch và sắp xếp câu hỏi

Để tránh việc đặt câu hỏi quá nhiều nhưng không đúng trọng tâm, hoặc câu hỏi không phục vụ đúng mục đích khai thác thông tin ban đầu, người hỏi cần lập kế hoạch trước khi đặt câu hỏi, sắp xếp thứ tự hợp lý.

  • Bước 3: Gặp gỡ và đặt câu hỏi

Không phải mọi kế hoạch đều có thể triển khai trong buổi giao tiếp. Tuy theo những câu trả lời từ đối phương mà người đặt câu hỏi cần linh hoạt thay đổi chiến lược hỏi. Từ đó sẽ tạo được sự tự nhiên trong cuộc hội thoại, không bị rập khuôn, cứng nhắc.

ky-nang-dat-cau-hoi6-1650022596.jpg
Đặt câu hỏi phù hợp giúp cuộc trao đổi diễn ra tự nhiên và thoải mái

Như vậy, đặt câu hỏi là một kỹ năng quan trọng mà ai cũng cần phải nâng cao cho mình để có được những cuộc giao tiếp hiệu quả nhất. Một số ví dụ về đặt câu hỏi ở trên là những cơ sở để người đặt câu hỏi tham khảo, rút kinh nghiệm, cũng như phát huy được sự sáng tạo của mình trong cách đặt câu hỏi đối với nhiều tình huống khác nhau.