Khủng hoảng năng lượng xanh không còn là giấc mơ: Cơn khát toàn cầu ngày càng tồi tệ

Nguyễn Khắc Tiến

Lạm phát kéo dài có thể xảy đến trước tình trạng “né” dầu khí và đổ xô vào khoáng sản cho năng lượng xanh.

Theo Nhịp sống kinh tế, một cuộc lạm phát năng lượng xanh sắp trở thành hiện thực. 

Khoáng sản cho năng lượng xanh cũng có thể tăng giá

Nếu nghĩ lạm phát là xấu, hãy chờ cho đến khi phần còn lại của thị trường hàng hóa nóng lên. Dẫu đồng, nhôm, niken hay thép đều tăng giá mạnh, song vẫn chưa bằng mức leo thang của nhiên liệu và mặt hàng lương thực thực phẩm. Nếu các nhà hoạch định chính sách của châu Âu và Mỹ hành động theo ý, giá cả sẽ tăng.

Các nhà lãnh đạo ở cả hai bờ Đại Tây Dương hứa hẹn rằng năng lượng xanh như gió, mặt trời và xe điện ngày càng dồi dào. Cơn khát dầu và khí đốt tự nhiên của phương Tây sẽ được khỏa lấp bởi năng lượng xanh này. Tuy nhiên, giải pháp này có thực sự khả thi hay “chữa lợn lành thành lợn què” khi việc dùng quá nhiều nguồn năng lượng sẽ đẩy lạm phát tiếp tục tăng lên.

khung-hoang-nang-luong-xanh-khong-con-la-giac-mo-con-khat-toan-cau-ngay-cang-toi-te-1-1650642712.jpg
 

Giá của khoáng sản, cũng như giá dầu và khí đốt sẽ tác động lớn đến nền kinh tế. Khoáng sản rất cần thiết trong việc tạo ra thiết bị, nhà ở cho đến các sản phẩm máy tính, ô tô. Trước đây, giá nguyên vật liệu chỉ chiếm 1 phần nhỏ trong giá sản phẩm, nhưng chúng sẽ chiếm phần chính nếu khoáng sản tăng giá.

Khi sản xuất năng lượng từ mô đun mặt trời và tuabin gió, nhất là pin xe điện, nguồn cung đồng, niken, nhôm, than chì, lithium hay các khoáng chất khác buộc phải tăng lên đáng kể.

Có nhiều hơn khoảng 181kg nhôm và khoảng 68kg đồng trên mỗi chiếc xe điện, con số này là lớn hơn so với xe hơi bình thường. Đối với tập hợp khoáng chất cần thiết để sản xuất hàng chục nghìn tuabin gió và hàng triệu mô đun năng lượng mặt trời, điều tương tự cũng xảy ra. Chúng cần thiết cho các kế hoạch xanh.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và các cơ quan khác cho biết nguồn cung cấp các khoáng chất quan trọng tăng khá chậm, hoặc không tăng. Đây chính là yếu tố dẫn đến lạm phát.

IEA tại Paris ngày 24/3 đã triệu tập một hội nghị thượng đỉnh gồm các nước thành viên để lên chiến lược nhằm thay thế chuỗi cung ứng dầu khí của Nga. Bên cạnh đó, cũng nhấn mạnh một lần nữa về mục tiêu “khử carbon”. Các nước tham dự cũng đã đề cập đến việc “tăng tốc”, đó là ưu tiên số 1 trong việc chuyển đổi năng lượng xanh thay cho hydrocarbon.

Chủ đề “nhân đôi nỗ lực” năng lượng xanh đều được nhấn mạnh bởi Tổng thống Joe Biden và chủ tịch khối EU.

Điều đó nghe có vẻ hợp lý khi nói về mục tiêu khử carbon. Sử dụng năng lượng mặt trời, gió và xe điện tăng cao có thể thay thế được việc dùng nhiên liệu hóa thạch nhằm giảm giá khí đốt tự nhiên và dầu. Với sự thay thế này, thị trường có thể tránh khỏi lạm phát do không có nguồn cung từ Nga cũng như lệnh trừng phạt đối với thị trường.

Việc theo đuổi giấc mơ năng lượng xanh kích hoạt lạm phát

khung-hoang-nang-luong-xanh-khong-con-la-giac-mo-con-khat-toan-cau-ngay-cang-toi-te-12-1651737838.jpg
Ảnh: minh họa

Dù là thực tế hay không thì giấc mơ năng lượng xanh có thể gây nên lạm phát. Đặc điểm của lạm phát này thậm chí kéo dài hơn lạm phát của nhiên liệu hoặc lương thực. Các nhà kinh tế học của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vào năm ngoái đã xem xét dữ liệu về hàng hóa khoáng sản từ năm 1879. Họ tính toán tác động lạm phát do nỗ lực đáp ứng nhu cầu về khoáng sản nhằm chế tạo thiết bị và máy móc.

Theo đó, họ cho biết giá kim loại sẽ đạt mức cao nhất lịch sự trong một khoảng thời gian chưa từng thấy, trong 1 thập kỷ. IMF cũng đưa ra thông tin về việc các mô hình đánh giá tích hợp cho việc chuyển đổi năng lượng sẽ không có tiềm năng chi phí tăng.

Những nỗ lực của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nhằm kiềm chế lạm phát sẽ bị cản trở bởi giá khoáng sản tăng kỷ lục. Bằng chứng cũng đã có sẵn cho cảnh báo này của IMF.

Trong 2 năm qua, Lithium vốn nổi tiếng do liên quan đến mạng lưới pin và ô tô đã ghi nhận giá tăng gần 1000%. Trong cùng kỳ, giá đồng và niken cũng chứng kiến mức tăng 200% và 300% tương ứng. Kim loại được dùng nhiều nhất thứ 2 sau quặng sắt - nhôm tăng 200% và giao dịch ở mức cao nhất trong 3 thập kỷ.

Trong khi đó, kim loại trước đây chỉ giữ một phần nhỏ trong chi phí chế tạo. Giá đầu vào ở mức cao và bức tranh đã thay đổi. Cục Khảo sát Địa chất Mỹ năm 2020 báo cáo rằng do giá nhôm tăng gấp 2 lần, nên chi phí đầu vào quét sạch hầu như toàn bộ biên lợi nhuận với các nhà sản xuất xe thuộc hạng nặng của Mỹ. Việc ô tô và xe tải tăng giá ngày càng cao dường như là điều hiển nhiên.

Giá rẻ của pin, mô đun năng lượng mặt trời và tuabin gió đã chấm dứt do lạm phát nguyên vật liệu hàng hóa. Trong chi phí chế tạo pin và mô-đun năng lượng mặt trời, riêng khoáng sản chiếm hơn 1 nửa. Nó cũng chiếm khoảng 20% với tuabin gió.

Lạm phát lớn hơn có thể xảy ra là điều không bất ngờ. Dù tăng nhanh song thế giới vẫn chỉ nhận được 3% năng lượng từ mặt trời và gió. Xe điện chiếm dưới 1% tổng số ô tô đi trên đường. Cuối năm ngoái, ING đã xác định rằng nỗ lực trong mục tiêu xe điện đã hấp thu ½ trên tổng số sản lượng đồng và nhôm hiện tại, và khoảng 80% tổng sản lượng niken.

Theo một cuộc thăm dò, người tiêu dùng có niềm tin rằng lạm phát có thể giảm nhờ tăng sản lượng dầu khí. Người châu Âu mua thêm nhiên liệu từ Qatar và Algeria. Còn chính quyền Biden thì giải phóng dầu từ Nguồn dự trữ Dầu mỏ Chiến lược. Tuy nhiên, không ai ở hai khu vực này nói về việc gia tăng công suất khai thác, thậm chí Nguồn Dự trữ Khoáng sản Chiến lược cũng không có.

khung-hoang-nang-luong-xanh-khong-con-la-giac-mo-con-khat-toan-cau-ngay-cang-toi-te-11-1651737860.jpg
Ảnh: minh họa

Giống như mọi thứ khác, giá cao sẽ kích thích việc sản xuất tăng lên. Tuy nhiên, mở rộng khai thác chậm chạp sẽ lý giải cho dự báo của IMF về lạm phát. Khoáng sản có thể rơi vào lạm phát tới thập kỷ đến khi nguồn cung có đủ.

Đa số các nhà phân tích hướng về nguồn gốc của khoáng sản mới và tác động địa chính trị phái sinh của nguồn cung. Châu Âu sẽ phụ thuộc vào Trung Quốc thay vì Nga. Tuy nhiên, điều đầu tiên tác động đến các nhà hoạch định chính sách sẽ đến từ lạm phát nhanh chóng và việc săn đuổi khoáng sản vô cùng dữ dội.