Biến thể BA.4 và BA.5 - 2 biến thể lây nhiễm chủ đạo mới: Trốn được kháng thể vaccine, tiêm chủng trước đó liệu còn hiệu quả?

Thân Ngọc Quý

Nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí Y học New England hôm 22/6 cho thấy, mức độ trung hòa kháng thể do nhiễm bệnh hoặc tiêm chủng trước đó tạo ra với những biến thể phủ như BA.4 và BA.5 thấp hơn vài lần so với coronavirus ban đầu.

Chiều 27/6 đã diễn ra cuộc họp báo cung cấp thông tin do Bộ Y tế tổ chức. Trong cuộc họp này, ông Phan Trọng Lân, cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), cho biết Việt Nam đã ghi nhận sự xâm nhập của biến thể phụ của dòng Omicron là BA.5.

Ông Lân thông tin: “Hiện nay, biến thể phụ BA.2 của Omicron vẫn chiếm ưu thế. Tuy nhiên mới đây, qua giải mã trình tự gene đã phát hiện biến thể phụ BA.5 xuất hiện tại Việt Nam”.

Ông Lân cũng bổ sung rằng, điều này đã được cảnh cáo trước đó. Đồng thời, việc mở cửa giao lưu kinh tế và thực hiện bình thường mới thì vấn đề xâm nhập chủng virus corona mới là điều không thể tránh khỏi. 

2 biến thể lây nhiễm chủ đạo mới

Sau một thời gian dịch bệnh lắng xuống, nhiều nước châu Âu tiếp tục chứng kiến sự bùng phát dịch mới khi số ca mắc Covid-19 tăng cao trở lại. Nhiều chuyên gia cảnh báo, trong bối cảnh các quy định hạn chế đã bị dỡ bỏ cùng với hiệu quả của mũi tiêm vaccine bổ sung thường phát huy chậm, dịch có thể bùng phát trở lại trong mùa hè năm nay.

Thống kê của Our World in Data đã chỉ ra, số ca mắc mới trung bình trong tuần này đã tăng lên ở hàng loạt quốc gia như Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Đan Mạch, Hà Lan và Hy Lạp. Trong đó, Bồ Đào Nha đã ghi nhận làn sóng dịch tăng mạnh mẽ nhất. 

bien-the-1-1656407246.jpg
Sau một thời gian dịch bệnh lắng xuống, nhiều nước châu Âu tiếp tục chứng kiến sự bùng phát dịch mới khi số ca mắc Covid-19 tăng cao trở lại

Một trong số những nguyên nhân chủ yếu khiến làn sóng dịch bệnh gia tăng trở lại chính là sự lây lan nhanh chóng của 2 biến thể phụ của Omicron là BA.4 và BA.5. Theo Benjamin Davido - bác sĩ tại bệnh viện Raymond-Poincaré, Paris (Pháp),2 biến thể này có khả năng lây nhiễm mạnh hơn 10 đến 15% so với bản gốc. 

Điều đáng nói, 2 biến thể BA.4 và BA.5 không chỉ xuất hiện tại châu  u mà còn là nguyên nhân gây ra khoảng 35% ca nhiễm Covid-19 mới tại Mỹ trong tuần qua. Được biết, 2 biến thể phụ này lần đầu tiên được phát hiện tại Nam Phi, được cho là có nhiều điểm giống với BA.2. 

Theo Christian Althaus, một nhà dịch tễ học tại Đại học Bern, sự lây lan mạnh của BA.4 và BA.5 là do chúng có khả năng tấn công ngược những người đã miễn dịch với các dạng Omicron trước đó cùng với các biến thể khác. Vị giáo sư này cũng dự đoán rằng, cả thế giới khó có thể tránh khỏi 2 biến thể BA.4 và BA.5. Hai biến thể này có thể sẽ tạo ra đợt bùng phát Covid-19 mới và sẽ chỉ giảm xuống khi có đủ số người bị nhiễm bệnh.

Điều đáng nói, biến thể BA.4 và BA.5 đều mang những đột biến của riêng chúng, lần lượt được gọi là L452R và F486V trong protein đột biến của virus. Chúng có thể điều chỉnh khả năng bám vào tế bào vật chủ và một số phản ứng miễn dịch.

Các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Y tế Beth Israel Deaconess của Trường Đại học Y Harvard (Mỹ) cũng cung cấp dữ liệu mới và khẳng định, các biến thể phụ Omicron BA.4 và BA.5 dường như có khả năng lẩn trốn khỏi kháng thể ở người đã nhiễm Covid-19 trước đó và những người đã được tiêm chủng vaccine đầy đủ cả mũi tăng cường.

bien-the-2jpg-1656407420.png
Viện Sức khỏe Quốc gia Mỹ cho biết, nếu đột biến xảy ra ở protein gai, virus sẽ dễ dàng xâm nhập hơn vào các tế bào cơ thể

Nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí Y học New England hôm 22/6 cho thấy, mức độ trung hòa kháng thể do nhiễm bệnh hoặc tiêm chủng trước đó tạo ra với những biến thể phủ như BA.4 và BA.5 thấp hơn vài lần so với coronavirus ban đầu.

Khả năng lẩn tránh hệ miễn dịch của Omicron BA.4 và BA.5

Ông Tulio de Oliviera, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến và Đáp ứng Dịch tễ (CERI) ở Nam Phi khẳng định, hai biến thể mới là BA.4 và BA.5 có kiểu protein gai tương tự như Omicron 'tàng hình' BA.2, ngoại trừ một vài đột biến được bổ sung thêm. 

Viện Sức khỏe Quốc gia Mỹ cho biết, nếu đột biến xảy ra ở protein gai, virus sẽ dễ dàng xâm nhập hơn vào các tế bào cơ thể. Không những thế, những đột biến này cho phép virus lẩn tránh hệ miễn dịch phát hiện sớm, khiến cho những người có miễn dịch nhờ tiêm vaccine hay từng mắc Covid-19 vẫn có thể bị tái nhiễm.

TS. Robert G. Lahita, giám đốc Viện Thấp khớp và Bệnh Tự miễn tại Saint Joseph Health đồng thời là tác giả của cuốn sách “Hệ miễn dịch khỏe mạnh” (Immunity Strong) cho biết, khi miễn dịch cơ thể người không phát hiện virus hiệu quả sẽ xảy ra khả năng lẩn tránh hệ miễn dịch.

Dù BA.4 và BA.5 né tránh kháng thể giỏi hơn, các chuyên gia vẫn kỳ vọng việc tiêm chủng sẽ cung cấp khả năng bảo vệ đáng kể, giúp ngăn ngừa tình trạng bệnh nặng có thể xảy ra. Hiện tại, các nhà sản xuất vaccine vẫn đang tiến hành nghiên cứu các mũi tiêm bổ sung, có thể tạo ra phản ứng miễn dịch mạnh hơn để có thể chống lại các biến thể.

Quan trọng hơn là, 2 biến thể phụ của Omicron được cho là không khiến người nhiễm gặp phải biến chứng nặng khi mắc Covid-19. Tuy nhiên, việc lây lan BA.4 và BA.5 khiến các chuyên gia lo lắng có thể làm gia tăng số người lây nhiễm cần nhập viện điều trị hoặc tử vong, gây áp lực lên hệ thống y tế.

Tác động của 2 biến thể phụ này đối với từng quốc gia có thể sẽ khác nhau. Theo Waasila Jassat - một chuyên gia y tế công cộng tại Viện Quốc gia về Các bệnh Truyền nhiễm ở Johannesburg (Nam Phi), dù ghi nhận số ca mắc cao trong làn sóng BA.4 và BA.5 nhưng tại Nam Phi chỉ tăng nhẹ số ca nhập viện và tử vong.

bien-the-4jpg-1656407420.png
Với sự ra đời của những biến thể mới, vaccine Covid-19 vẫn đang được cải tiến thì phiên bản gốc vẫn có hiệu quả đối với mọi biến thể của virus này, đồng thời góp phần bảo vệ người dân khỏi triệu chứng nặng hoặc tử vong do Covid-19

Tại Bồ Đào Nha thì khác. Đất nước này vốn được biết đến là nơi có tỷ lệ tiêm chủng cũng như bao phủ mũi tăng cường Covid-19 rất cao. Thế nhưng lần này, tỷ lệ tử vong và nhập viện lại vẫn bằng so với đợt bùng dịch do Omicron đầu tiên chứ không hề giảm. Liên quan đến vấn đề này, Giáo sư Christian Althaus giải thích, lý do có thể là do cơ cấu dân số già của Bồ Đào Nha: “Càng có nhiều người già, bệnh càng nặng”. 

Đến thời điểm hiện tại, việc nghiên cứu về hai dòng phụ Omicron BA.4 và BA.5 vẫn còn hạn chế. Trong đó, hành trình đột biến của các biến thể phụ Omicron có thể vẫn đang tiếp tục với sự xuất hiện của các biến thể mới đang dần khoét sâu vào những lỗ hổng trong hệ thống miễn dịch hiện có.

Kei Sato, nhà virus học tại Đại học Tokyo (Nhật Bản) nhận định: “Không ai có thể nói BA.4 hay BA.5 là biến thể cuối cùng”. 

Vaccine Covid-19 hiện tại vẫn hiệu nghiệm với mọi loại biến thể

Với sự ra đời của những biến thể mới, vaccine Covid-19 vẫn đang được cải tiến thì phiên bản gốc vẫn có hiệu quả đối với mọi biến thể của virus này, đồng thời góp phần bảo vệ người dân khỏi triệu chứng nặng hoặc tử vong do Covid-19. 

Liên quan đến vấn đề này, giáo sư Jerry G Blaivas, Hệ thống Y tế Mount Sinai, New York (Mỹ) khẳng định: “Vaccine cứu mạng và giảm các di chứng hậu Covid-19 vốn rất phổ biến ở làn sóng dịch đầu tiên”. Trung tâm Dự phòng và Kiểm soát Bệnh tật (CDC) Mỹ mới đây đã tiến hành nghiên cứu và phát hiện, người đã tiêm 3 liều vaccine mRNA giảm 90% nguy cơ nhập viện trong suốt làn sóng Omicron so với những người chưa được tiêm phòng.

Một số nhà sản xuất vaccine vẫn đang phát triển vaccine cho các biến thể cụ thể nhằm cải thiện phản ứng của kháng thể.