JavaScript là gì? Giới thiệu cơ bản cho người mới bắt đầu

Nguyễn Quỳnh Anh
JavaScript là ngôn ngữ script được sử dụng để tạo nội dung trang web động, giúp cải thiện khả năng tương tác của người dùng trên trang web, chẳng hạn như dropdown menu, đồ họa động và màu nền động. Cùng tìm hiểu chi tiết hơn về JavaScript là gì trong bài viết dưới đây.

JavaScript là gì?

JavaScript là ngôn ngữ lập trình phổ biến, được các nhà phát triển web sử dụng để tạo ra những tương tác động hơn cho các trang web, ứng dụng, server và thậm chí là trò chơi.

JavaScript là một trong 3 ngôn ngữ chính trong lập trình web, bạn có thể nhìn tổng quan như sau:

  • HTML: Cung cấp cấu trúc cơ bản, hỗ trợ xây dựng layout và thêm nội dung dễ dàng trên website.
  • CSS: Được sử dụng để kiểm soát và hỗ trợ định dạng thiết kế, bố cục, phong cách, màu sắc,…
  • JavaScript: Tạo những nội dung “động” trên web.

Tìm hiểu thêm về JavaScript

Những phiên bản đầu tiên của ngôn ngữ script* chỉ dành cho mục đích sử dụng nội bộ. Sau khi Netscape gửi nó cho ECMA International như một đặc điểm kỹ thuật tiêu chuẩn cho trình duyệt web, JavaScript đã đi tiên phong phát hành ECMAScript. ECMAScript là một ngôn ngữ script với mục đích chung là đảm bảo khả năng tương tác của các trang web trên các trình duyệt và thiết bị khác nhau.

*Ngôn ngữ script là một chuỗi các lệnh có thể thực thi mà không cần phải biên dịch, chúng chạy trên một tập con của ngôn ngữ lập trình gốc.

Kể từ đó, JavaScript đã liên tục phát triển trong các trình duyệt mới như Mozilla Firefox và Google Chrome. Gần đây, Netscape đã phát triển công cụ JavaScript hiện đại đầu tiên, được gọi là V8, có khả năng biên dịch bytecode thành mã máy gốc.

Hiện nay, JavaScript đã có rất nhiều framework và thư viện giúp đơn giản hóa những dự án phức tạp, chẳng hạn AngularJS , jQuery và ReactJS.

Ban đầu, JavaScript được chạy ở phía máy khách, sau khi Node.js phát triển, JavaScript đã phân nhánh sang phía server (máy chủ).

Dù phục vụ chủ yếu cho các chương trình dựa trên nền tảng web, nhưng các tính năng lập trình của JavaScript có thể ứng dụng trong nhiều lĩnh vực. Phần tiếp theo đây là một số cách sử dụng JavaScript cơ bản.

js01-1673801421.jpg

Ứng dụng của JavaScript

JavaScript trong Ứng dụng web và di động

Sự phát triển của các framework JavaScript, gồm các thư viện code JavaScript, cho phép các nhà phát triển sử dụng code JavaScript được viết sẵn cho các dự án, giúp họ tiết kiệm rất nhiều thời gian và công sức.

Mỗi framework JavaScript đều có các tính năng giúp đơn giản hóa quá trình phát triển và gỡ lỗi. Ví dụ: các framework JavaScript như jQuery và ReactJS có khả năng cải thiện hiệu quả thiết kế, cho phép các nhà phát triển tái sử dụng và cập nhật các thành phần code mà không ảnh hưởng đến những phần còn lại. Trong khi đó, các framework phát triển ứng dụng di động như Cordova và Titanium cho phép tạo các Hybrid App hoặc Native App.

Triển khai code JavaScript trong Node.js cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển web. Node.js có thể giúp giảm thời gian phản hồi của server nhờ tính đơn luồng, kiến ​​trúc không chặn và loại bỏ độ trễ. Nó cũng đủ nhẹ để có thể mở rộng cho các dịch vụ siêu nhỏ, cho phép bạn phát triển một ứng dụng gồm các dịch vụ nhỏ với các quy trình riêng lẻ.

JavaScript trong xây dựng Server Web và Ứng dụng Server

Thông qua Node.js, JavaScript cho phép các nhà phát triển xây dựng Server Web và cơ sở hạ tầng phụ trợ, giúp bạn tiết kiệm thời gian và công sức trong việc tạo server web.

Mô-đun HTTP tích hợp cho phép bạn phát triển server HTTP cơ bản (có thể hiển thị văn bản khi người dùng truy cập web). Bạn có thể sử dụng server web riêng của Node.js là Node-OS hoặc server của bên thứ ba như Microsoft Internet Information Services (IIS) hay Apache để xử lý các yêu cầu HTTP. Tuy nhiên, lưu ý rằng Node-OS hoạt động tốt nhất trên hệ điều hành Linux.

JavaScript và Hành vi tương tác trên trang web

Một trong những chức năng cốt lõi của JavaScript là thêm tính năng động cho các trang web, chẳng hạn hiện hoạt ảnh, mức độ hiển thị của văn bản và tạo dropdown menu.

Khi chỉ có code HTML và CSS thì bạn vẫn có thể xây dựng trang web nhưng nó sẽ chỉ là một màn hình tĩnh. Với JavaScript, người dùng có thể tương tác với các trang web và có trải nghiệm duyệt web thú vị hơn.

Ngoài ra, JavaScript cho phép bạn thay đổi nội dung HTML và các giá trị thuộc tính mà không cần tải lại trang web trước. Bởi JavaScript hỗ trợ các loại dữ liệu sau:

  • String: gồm dữ liệu văn bản được viết trong dấu ngoặc kép như “Xin chào” , 'Xin chào' và “Hiện văn bản 'Xin chào'”.
  • Số: gồm các số nguyên và số thực dấu phẩy động trong khoảng từ (253 - 1) đến -(253 - 1).
  • Boolean: một kiểu dữ liệu logic có giá trị đúng và sai.
  • BigInt: đại diện cho dữ liệu số nguyên mọi độ dài.
  • Null; là những biến số vô hướng và không chứa giá trị nào.
  • Không xác định: gồm các biến được khai báo nhưng không được gán.
  • Symbol: cung cấp các mã định danh duy nhất cho các đối tượng.
  • Object: cho các cấu trúc dữ liệu phức tạp được viết bằng dấu ngoặc nhọn. Ví dụ: {item:”Book”, information:”biography”}. Kiểu dữ liệu này có thể chứa một tập hợp các giá trị.

Với JavaScript, bạn cũng có thể cải thiện trải nghiệm duyệt web của người dùng bằng cookie. Việc tạo, đọc và xóa cookie trong JavaScript yêu cầu document.cookie, thuộc tính này có chức năng như trình lấy và đặt các giá trị cookie.

JavaScript trong Phát triển trò chơi

JavaScript khi kết hợp với HTML5 và Giao diện lập trình ứng dụng (API) như WebGL, có thể giúp bạn xây dựng trò chơi. Có rất nhiều công cụ trò chơi được xây dựng dựa trên JavaScript như Phaser, GDevelop và Kiwi.js. Một số trò chơi được tạo bằng những công cụ trò chơi này như Angry Birds , The Wizard và 2048.

js0-1673801249.jpg
JavaScript là một trong những ngôn ngữ lập trình phổ biến nhất bởi nó rất linh hoạt.

Ưu điểm của JavaScript là gì?

JavaScript sở hữu một số lợi thế khiến nó nổi bật hơn so với các đối thủ cạnh tranh khác, như:

  • Tính đơn giản: JavaScript có cấu trúc đơn giản nên nó dễ học và dễ triển khai hơn, đồng thời cũng chạy nhanh hơn một số ngôn ngữ khác; các lỗi cũng dễ dàng phát hiện và sửa đổi.
  • Tốc độ: JavaScript thực thi tập lệnh trực tiếp trong trình duyệt web mà không cần kết nối với server trước hay cần đến trình biên dịch. Ngoài ra, hầu hết các trình duyệt chính đều cho phép JavaScript biên dịch code trong quá trình thực thi chương trình.
  • Tính linh hoạt: JavaScript tương thích với các ngôn ngữ như PHP, Perl và Java.
  • Mức độ phổ biến: Vì JavaScript là ngôn ngữ lập trình phổ biến nên người dùng có thể tìm kiếm sẵn nhiều tài nguyên và trợ giúp khi mới bắt đầu.
  • Cập nhật: Các framework và thư viện mới liên tục được cập nhật, đảm bảo tính phù hợp với thời đại của nó.

JavaScript khác những ngôn ngữ lập trình khác như thế nào?

JavaScript là một trong những ngôn ngữ lập trình phổ biến nhất bởi nó rất linh hoạt. Nhiều nhà phát triển coi JavaScript là lựa chọn mặc định của họ trừ khi họ cần một chức năng cụ thể mà JavaScript không thể cung cấp. Một số ngôn ngữ lập trình phổ biến nhất có thể kể đến như:

  • C#: ngôn ngữ hướng đối tượng (object-oriented language) để xây dựng các ứng dụng chạy trong hệ sinh thái .NET. Nó được gõ tĩnh, tức là các biến của nó có thể được xác định tại thời điểm biên dịch. Không giống như JavaScript, C# có operator overloading và conversion overloading, cho phép bạn thay đổi các loại dữ liệu.
  • Java: ngôn ngữ lập trình hướng đối tượng, hỗ trợ các chương trình và ứng dụng lớn. Không giống như JavaScript, Java được định kiểu mạnh, nghĩa là các biến của nó phải được liên kết với các kiểu dữ liệu cụ thể. Ngôn ngữ lập trình này yêu cầu trình biên dịch just-in-time để chạy tập lệnh.
  • PHP: ngôn ngữ lập trình chạy trên Server trong các hệ thống quản lý nội dung dựa trên PHP, ví dụ WordPress. Mục tiêu chính là chuyển thông tin từ và đến cơ sở dữ liệu, tập hợp các tệp HTML và theo dõi phiên. Không giống như JavaScript, PHP có thể truy cập cơ sở dữ liệu trực tiếp và chấp nhận cả biến chữ thường lẫn chữ hoa.
  • Ruby: một ngôn ngữ lập trình đa năng hỗ trợ siêu lập trình, nghĩa là nó có thể phân tích và sửa đổi các chương trình khác và sửa đổi chính nó. Framework phổ biến nhất của nó là Ruby on Rails, cho phép bạn xây dựng các ứng dụng web lớn với chi phí và thời gian hiệu quả. Việc triển khai JavaScript trên Node.js lấy cảm hứng từ framework Ruby on Rails.

Hướng dẫn viết chương trình JavaScript

Trước khi viết chương trình JavaScript có một số lưu ý sau đây:

Thứ nhất, tất cả đoạn code JavaScript đều được đặt trong cặp thẻ đóng và mở. Ví dụ:

js05-1673801724.png

Thứ hai, đặt thẻ Script ở đâu? Có 3 cách để đặt thẻ Script phổ biến là:

  • Internal: Thông thường thẻ Script sẽ được đặt trong thẻ <head>, tuy nhiên bạn có thể đặt ở bất kỳ đâu. Yêu cầu duy nhất là phải chứa đầy đủ cặp thẻ đóng và mở. Bằng cách này, bạn có thể đặt phần thẻ Script trong file HTML hiện có.
  • External: Bạn sẽ viết các đoạn code Javascript trong một file mới. Sau đó, lưu phần mở rộng này với đuôi .js. Tiếp theo là sử dụng thẻ Script để import file vào. Cách này không cần đến thẻ đóng.
  • Inline: Cách này cho phép bạn viết trực tiếp các đoạn code JavaScript vào trong thẻ HTML một cách nhanh chóng.

Việc viết chương trình JavaScript khá dễ. Đây là những bước giúp bạn làm quen với viết chương trình JavaScript:

  • B1: Tạo 1 file index.html vào bất cứ vị trí nào trên máy tính. Sau đó, viết một đoạn code như sau:
js02-1673801421.png
  • B2: Bạn có thể viết code chương trình Javascript khi click chuột vào button id=“clickme”.
js03-1673801421.png

Một số câu hỏi thường gặp về JavaScript

JavaScript là gì và tại sao JavaScript được sử dụng?

JavaScript là một ngôn ngữ lập trình dùng để tạo nội dung động và có thể tương tác trên các ứng dụng và trình duyệt web.

Java và JavaScript khác nhau như thế nào là gì?

Java là ngôn ngữ lập trình OOP được dùng để tạo các ứng dụng chạy trong máy ảo hoặc trình duyệt, trong khi JavaScript là ngôn ngữ script OOP được sử dụng để chạy code trong trình duyệt web. Java code cần được biên dịch, trong khi JavaScript sẵn định dạng văn bản.

Có nên học JavaScript không?

Nếu bạn muốn theo lập trình web, lập trình ứng dụng điện thoại thì Javascript là kiến thức cần thiết. Tuy nhiên, chỉ học JavaScript thôi là chưa đủ, bạn cần bổ sung thêm kiến thức về framework JavaScript khác để hỗ trợ công việc của mình.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu JavaScript là gì, cách viết mã JavaScript. Trên đây là những thông tin tổng quan nhất về JavaScript. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về ngôn ngữ lập trình, theo dõi MeeyLand ngay hôm nay!